Wprowadzenie
Drugi List do Koryntian, znany w języku greckim jako Pros Korinthious B (Πρὸς Κορινθίους Β), to jedna z ksiąg Nowego Testamentu, należąca do zbioru listów apostoła Pawła. W kanonie biblijnym księga ta zajmuje miejsce jako ósma z kolei i stanowi kontynuację korespondencji apostoła ze zbiorem wierzących w Koryncie. Jest to pismo skierowane do konkretnej wspólnoty (zboru), a zarazem jeden z najbardziej osobistych, emocjonalnych i autobiograficznych tekstów w całym dorobku apostoła.
W liście tym Paweł z Tarsu odsłania swoje serce, opisując trudy, cierpienia oraz duchowe zmagania związane z posługą apostolską. Odwołuje się przy tym do fundamentalnych prawd o Bogu, którym jest Jahwe (PAN) – w wielu przekładach, w tym w Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej, to święte imię własne oddawane jest słowem „Pan”. Apostoł ukazuje w tej księdze, jak moc Stwórcy doskonali się w ludzkiej słabości, a także jak dzieło, którego dokonał Jeszua (Jezus), transformuje życie wierzących, wprowadzając ich w rzeczywistość odnowionego przymierza. Księga składa się z 13 rozdziałów i stanowi niezwykle ważne studium na temat natury służby, cierpienia, pojednania oraz autentycznego autorytetu duchowego.
Autor i czas powstania
Zgodnie z pierwszym wersetem księgi (2Kor 1,1), autorem listu jest apostoł Paweł, do którego w pozdrowieniach dołącza Tymoteusz. Autentyczność Pawłowego autorstwa tego listu jest niemal powszechnie uznawana przez biblistów. List został napisany najprawdopodobniej około 55–56 roku n.e., w trakcie trzeciej podróży misyjnej apostoła. Miejsce jego powstania to Macedonia (2Kor 7,5), dokąd Paweł udał się po opuszczeniu Efezu (Dz 20,1-2).
Adresatem listu jest zbór (zgromadzenie, ekklesia) w Koryncie, a także wszyscy święci w całej Achai (2Kor 1,1). Korynt był w tamtym czasie potężnym, zamożnym i niezwykle zepsutym moralnie miastem greckim, pełnym pogańskich kultów. Zgromadzenie wierzących, które Paweł tam założył, borykało się z licznymi problemami doktrynalnymi i obyczajowymi.
Powód napisania 2 Listu do Koryntian był złożony. Od czasu napisania Pierwszego Listu do Koryntian relacje między apostołem a zborem uległy znacznemu pogorszeniu. Paweł złożył w Koryncie tzw. „bolesną wizytę” (2Kor 2,1) i wysłał do nich „surowy list” pisany we łzach (2Kor 2,4), który nie zachował się do naszych czasów. Następnie z niepokojem oczekiwał na powrót Tytusa z wieściami o reakcji Koryntian. Gdy Tytus w końcu dotarł do Macedonii z radosną nowiną, że większość zboru opamiętała się i okazała skruchę (2Kor 7,6-7), Paweł napisał ten list, aby wyrazić swoją radość, pocieszyć wierzących, zachęcić do dokończenia zbiórki na rzecz ubogich w Jerozolimie oraz ostatecznie rozprawić się z fałszywymi nauczycielami (których ironicznie nazywa „arcyapostołami”), podważającymi jego autorytet.
Główne tematy teologiczne
Teologia 2 Listu do Koryntian koncentruje się wokół kilku kluczowych osi. Pierwszą z nich jest Boże pocieszenie w ucisku. Paweł rozpoczyna list od błogosławienia Boga jako Ojca miłosierdzia i Boga wszelkiego pocieszenia, który wspiera wierzących w ich utrapieniach, aby oni z kolei mogli pocieszać innych (2Kor 1,3-4). Cierpienie nie jest tu ukazane jako znak Bożego odrzucenia, lecz jako narzędzie, przez które wierzący jednoczą się z cierpieniami Mesjasza.
Kolejnym potężnym tematem jest służba Nowego Przymierza. Apostoł kontrastuje posługę opartą wyłącznie na literze prawa, która bez Ducha prowadzi do potępienia i śmierci, z posługą Ducha, która ożywia i przynosi sprawiedliwość (2Kor 3,6-9). Paweł ukazuje, że autentyczna przemiana serca następuje, gdy człowiek z odsłoniętym obliczem wpatruje się w chwałę Jahwe, co prowadzi do transformacji na Jego obraz (2Kor 3,18).
Niezwykle istotnym motywem jest również pojednanie. Paweł naucza, że Bóg w Mesjaszu pojednał świat ze sobą, nie poczytując ludziom ich grzechów, a wierzącym powierzył poselstwo pojednania jako ambasadorom Jeszui (2Kor 5,18-20).
Ważnym tematem jest także teologia dawania. Apostoł poświęca dwa rozdziały na omówienie zbiórki dla świętych w Jerozolimie, ucząc, że radosne i dobrowolne dawanie jest wyrazem Bożej łaski i prowadzi do dziękczynienia Bogu (2Kor 9,7-12). Ostatnim wielkim tematem jest paradoks siły w słabości. Paweł broni swojego apostolstwa nie poprzez wyliczanie sukcesów, ale poprzez chlubienie się swoimi słabościami, w których doskonali się moc Mesjasza (2Kor 12,9).
Struktura księgi
Podział 2 Listu do Koryntian odzwierciedla emocjonalną i tematyczną dynamikę korespondencji Pawła:
- Rozdziały 1–7 – Obrona posługi apostolskiej i pocieszenie. Paweł wyjaśnia zmiany w swoich planach podróży, opisuje naturę służby Nowego Przymierza, apeluje o świętość i oddzielenie od pogańskiego otoczenia oraz wyraża radość z powodu skruchy Koryntian przyniesionej przez Tytusa.
- Rozdziały 8–9 – Kolekta dla świętych w Jerozolimie. Apostoł zachęca zbór w Koryncie do hojności, podając za przykład wierzących z Macedonii oraz samego Mesjasza, który będąc bogatym, stał się ubogim dla naszego dobra.
- Rozdziały 10–13 – Obrona autorytetu apostolskiego. Zmiana tonu na bardziej stanowczy. Paweł odpiera zarzuty fałszywych apostołów, opisuje swoje cierpienia dla ewangelii, wspomina o wizjach i swoim „cierniu w ciele” oraz wzywa Koryntian do zbadania samych siebie przed jego nadchodzącą wizytą.
Kluczowe postacie
- Paweł z Tarsu – apostoł narodów, założyciel zboru w Koryncie, główny autor listu, który broni swojej służby i autorytetu, ukazując, że prawdziwe przywództwo duchowe polega na służbie i gotowości do cierpienia.
- Tymoteusz – bliski współpracownik i duchowy syn Pawła, współnadawca listu, który towarzyszył apostołowi w wielu podróżach i był dobrze znany korynckim wierzącym.
- Tytus – zaufany współpracownik Pawła, który został wysłany do Koryntu, aby uporządkować tamtejsze sprawy; to on przyniósł Pawłowi pocieszające wieści o pozytywnej reakcji zboru na wcześniejsze napomnienia.
- Fałszywi apostołowie (tzw. „arcyapostołowie”) – nienazwani z imienia oponenci Pawła, którzy wtargnęli do Koryntu. Chełpili się swoimi żydowskimi korzeniami, zdolnościami krasomówczymi i rzekomymi wizjami, jednocześnie podważając autorytet Pawła i próbując narzucić zborowi inną ewangelię.
Kluczowe fragmenty
Poniższe wersety stanowią fundament teologiczny Drugiego Listu do Koryntian, ukazując Bożą łaskę w słabości, naturę odnowionego serca oraz poselstwo pojednania.
„Błogosławiony niech będzie Bóg i Ojciec naszego Pana Jezusa Chrystusa, Ojciec miłosierdzia i Bóg wszelkiej pociechy; Który nas pociesza w każdym naszym utrapieniu, abyśmy i my mogli pocieszać tych, którzy są w jakimkolwiek ucisku, taką pociechą, jaką sami jesteśmy pocieszani przez Boga.” — 2Kor 1,3-4 (UBG)
„Gdyż wiadomo, że jesteście listem Chrystusowym sporządzonym przez nasze posługiwanie, napisanym nie atramentem, lecz Duchem Boga żywego, nie na tablicach kamiennych, lecz na żywych tablicach serc.” — 2Kor 3,3 (UBG)
„Tak więc jeśli ktoś jest w Chrystusie, nowym jest stworzeniem; to, co stare, przeminęło, oto wszystko stało się nowe.” — 2Kor 5,17 (UBG)
„On bowiem tego, który nie znał grzechu, za nas grzechem uczynił, abyśmy w nim stali się sprawiedliwością Bożą.” — 2Kor 5,21 (UBG)
„Każdy jak postanowił w swym sercu, tak niech zrobi, nie z żalem ani z przymusu, gdyż radosnego dawcę Bóg miłuje.” — 2Kor 9,7 (UBG)
„Lecz powiedział mi: Wystarczy ci moja łaska. Moja moc bowiem doskonali się w słabości. Najchętniej więc będę się chlubił z moich słabości, aby zamieszkała we mnie moc Chrystusa.” — 2Kor 12,9 (UBG)
Perspektywa Hebrew Roots
Drugi List do Koryntian, choć skierowany w dużej mierze do wierzących wywodzących się z narodów (pogan), jest głęboko osadzony w hebrajskim fundamencie Pisma. Paweł, jako wykształcony faryzeusz i Żyd, nie zrywa w nim z Torą, lecz ukazuje jej właściwe, duchowe zastosowanie w erze Mesjasza.
Szczególnie istotny jest trzeci rozdział, często błędnie interpretowany jako dowód na rzekome zniesienie Prawa Bożego. Kiedy Paweł pisze o literze, która zabija, i o posłudze śmierci wyrytej na kamieniach (2Kor 3,6-7), nie potępia samej Tory, która jest święta, sprawiedliwa i dobra (Rz 7,12). Ukazuje raczej, że Prawo nałożone na nieodrodzone serce człowieka jedynie obnaża jego grzech i skazuje go na śmierć, ponieważ człowiek z natury nie jest w stanie go w pełni zachować. Nowe Przymierze, o którym pisze apostoł, to bezpośrednie nawiązanie do proroctw z Tanach (Jr 31,31-33; Ez 36,26-27). Obietnica ta nie polegała na zmianie lub odrzuceniu Prawa, lecz na przeniesieniu go z kamiennych tablic na „mięsiste tablice serc” (2Kor 3,3) za sprawą Ducha Świętego. Duch nie znosi posłuszeństwa, lecz po raz pierwszy czyni je możliwym i płynącym z wnętrza, z miłości do Jahwe.
W liście tym widoczna jest również ciągłość koncepcji czystości i świętości, wywodzących się wprost z Księgi Kapłańskiej. Kiedy Paweł wzywa Koryntian, by nie wprzęgali się w nierówne jarzmo z niewierzącymi, by wyszli spośród nich i nie dotykali tego, co nieczyste (2Kor 6,14-17), odwołuje się do biblijnych praw o czystości (kaszrut, Kpł 11,44). Apostoł wprost cytuje Torę i Proroków (m.in. Iz 52,11), podkreślając, że biblijne rozróżnienie na to, co święte i pospolite, oraz czyste i nieczyste, nadal obowiązuje lud Boży. Oddzielenie od pogańskich praktyk jest warunkiem bliskiej, ojcowskiej relacji z Jahwe (2Kor 6,18).
Zbiórka na rzecz świętych w Jerozolimie (2Kor 8–9) to kolejny dowód na to, jak bardzo Paweł dbał o jedność między wierzącymi z narodów a żydowskimi uczniami Jeszui. Koryntianie, jako ci, którzy zostali dołączeni do przymierzy Izraela, mieli moralny obowiązek wesprzeć materialnie swoich braci w Judei, uznając w ten sposób swoje duchowe korzenie.
Warto również zauważyć, że eschatologia Pawła w tym liście opiera się na biblijnej nauce o zmartwychwstaniu, a nie na pogańskiej koncepcji nieśmiertelnej duszy. W rozdziale piątym, mówiąc o naszym „ziemskim namiocie” (2Kor 5,1-4), Paweł wyraża pragnienie przyobleczenia się w zmartwychwstałe ciało z nieba. Nie chce być „nagim” (co w żydowskiej myśli oznaczało stan śmierci, snu w grobie), lecz pragnie, by to, co śmiertelne, zostało wchłonięte przez życie w dniu powrotu Mesjasza.
Zapowiedzi mesjańskie (Jeszua)
Księga ta jest niezwykle bogata w chrystologię, ukazując Jeszuę jako ostateczne wypełnienie wszystkich obietnic, które Jahwe złożył w Pismach. Paweł stwierdza kategorycznie, że ilekolwiek jest obietnic Bożych, w Mesjaszu znajdują one swoje „Tak” i „Amen” (2Kor 1,20). Jeszua nie przyszedł założyć nowej religii, ale zrealizować to, co zapowiadali prorocy Izraela.
Boskość i przedwieczność Jeszui jest wyraźnie zaznaczona w przypomnieniu o Jego inkarnacji: będąc bogatym, ze względu na nas stał się ubogim, abyśmy my mogli wzbogacić się Jego ubóstwem (2Kor 8,9). Jest to obraz Tego, który zstąpił ze swojej boskiej chwały, by przyjąć postać sługi i dokonać odkupienia. Paweł nazywa Jeszuę wprost „obrazem Boga” (2Kor 4,4), w którego obliczu jaśnieje poznanie chwały Bożej (2Kor 4,6).
Centralnym punktem mesjańskim tego listu jest opis dzieła odkupienia, który stanowi echem proroctwa o Cierpiącym Słudze z Księgi Izajasza (Iz 53,9-12). Paweł pisze, że Bóg uczynił grzechem Tego, który nie znał grzechu, abyśmy my w Nim stali się sprawiedliwością Bożą (2Kor 5,21). Jeszua, jako doskonały i bezgrzeszny Baranek, przyjął na siebie konsekwencje złamania przez nas Prawa (Tory), otwierając drogę do pojednania z Ojcem. Przez Jego śmierć i zmartwychwstanie, każdy, kto jest w Mesjaszu, staje się nowym stworzeniem (2Kor 5,17) – uczestnikiem Nowego Przymierza zapowiadanego w Tanach.
Miejsce w całości Pisma
Drugi List do Koryntian stanowi żywe ogniwo łączące naukę Tory i Proroków z praktycznym życiem zborów mesjańskich w pierwszym wieku. Księga ta czerpie pełnymi garściami z historii Izraela. Przykładem jest tu odwołanie do Mojżesza, który kładł zasłonę na twarz po zejściu z góry Synaj (Wj 34,33-35). Paweł używa tego historycznego wydarzenia jako metafory (2Kor 3,13-16), aby wyjaśnić, że bez przyjęcia Jeszui jako Mesjasza, umysły pozostają otępiałe podczas czytania Starego Przymierza. Dopiero nawrócenie do Pana zdejmuje tę zasłonę, pozwalając dostrzec pełnię Bożego planu, w którym Tora wskazuje bezpośrednio na Chrystusa.
List ten doskonale uzupełnia inne pisma nowotestamentowe. Podobnie jak w Liście do Rzymian (Rz 8,1-4), Paweł wyjaśnia tu różnicę między życiem według ciała a życiem według Ducha. W kwestii wsparcia finansowego dla Jerozolimy, księga ta dopowiada szczegóły działań, o których wspominają Dzieje Apostolskie (Dz 24,17) oraz List do Galatów (Ga 2,10).
W kontekście całego Pisma, 2 List do Koryntian ukazuje, jak nauka Jeszui z Ewangelii (np. o służbie, pokorze i znoszeniu prześladowań – Mt 5,10-12) jest realizowana w życiu Jego naśladowców. Jest to księga, która nie pozwala na oddzielenie teologii od praktyki. Uczy, że wiara w Boga Izraela i Jego Mesjasza to droga krzyża, na której posłuszeństwo Bożym przykazaniom, świętość życia i gotowość do cierpienia są nieodłącznymi elementami kroczenia w Nowym Przymierzu, aż do dnia zmartwychwstania.