Kaszrut to biblijny podział na pokarmy czyste i nieczyste, szczegółowo opisany w 11. rozdziale Księgi Kapłańskiej oraz 14. rozdziale Księgi Powtórzonego Prawa. Bóg Jahwe ustanowił te zasady dietetyczne ze względu na świętość i zdrowie swojego ludu. Wbrew popularnym poglądom, biblijne prawo żywieniowe nie zostało zniesione w Nowym Testamencie.
Popularny pogląd na prawo dietetyczne
Zgodnie z powszechną tradycją kościelną, podział na pokarmy czyste i nieczyste obowiązywał jedynie w Starym Testamencie jako część przestarzałego prawa ceremonialnego. Wielu chrześcijan uważa, że Jeszua (Jezus) zniósł te zasady podczas swojej ziemskiej służby, a słynna wizja apostoła Piotra z Księgi Dziejów Apostolskich miała rzekomo ostatecznie potwierdzić, że wierzący mogą spożywać absolutnie wszystko, w tym wieprzowinę czy owoce morza.
Pismo Święte, rozpatrywane całościowo, uczy jednak czegoś zupełnie innego.
Czyste i nieczyste w Prawie Jahwe
Podział na zwierzęta czyste i nieczyste istniał na długo przed nadaniem Prawa na górze Synaj. Już przed potopem Jahwe polecił Noemu: „Z każdego zwierzęcia czystego weź sobie po siedem par, samca i samicę jego; ale ze zwierząt nieczystych – po jednej parze, samca i samicę jego” (Rdz 7,2).
Szczegółowe zasady kaszrutu znajdujemy później w Torze. Jahwe mówi wyraźnie: „Będziecie więc rozróżniać między zwierzęciem czystym a nieczystym i między ptakiem nieczystym a czystym” (Kpł 20,25).
Jakie są biblijne kryteria?
- Zwierzęta lądowe: Aby były uznane za czyste (nadające się do jedzenia), muszą mieć rozdzielone kopyto i przeżuwać pokarm (Kpł 11,3). Dlatego wieprzowina jest kategorycznie zakazana: „Świni, która choć ma rozdzielone kopyto i racice, ale nie przeżuwa – będzie dla was nieczysta” (Kpł 11,7). Dozwolone jest m.in. mięso wołowe, baranie czy kozie.
- Zwierzęta wodne: Jahwe pozwala spożywać tylko te, które mają płetwy i łuski (Kpł 11,9). Oznacza to, że wszelkie owoce morza, krewetki, kraby, homary czy węgorze są biblijnie nieczyste.
- Ptaki: Tora wymienia konkretne gatunki zakazane – są to głównie ptaki drapieżne i padlinożerne, takie jak orzeł, sowa czy kruk (Kpł 11,13-19). Dozwolone jest natomiast spożywanie drobiu (np. kur, kaczek).
Czy Jeszua zniósł prawo żywieniowe?
Często cytuje się kończące pewien werset Ewangelii Marka słowa „oczyszczając wszystkie pokarmy” (Mk 7,19), wnioskując stąd, że Mesjasz uznał je wszystkie za czyste. Należy jednak czytać ten fragment w jego historycznym i biblijnym kontekście.
W Ewangelii Marka czytamy, że faryzeusze oburzyli się, widząc uczniów jedzących „nieczystymi, to znaczy nieumytymi rękami” (Mk 7,2). Dyskusja z przywódcami religijnymi nie dotyczyła tego, co można jeść (kaszrutu), ale jak należy jeść – mianowicie rytualnego obmywania rąk przed posiłkiem, co było jedynie ludzką tradycją starszych.
Jeszua sam powiedział: „Nie sądźcie, że przyszedłem znieść Prawo albo Proroków. Nie przyszedłem znieść, ale wypełnić” (Mt 5,17). Mesjasz doskonale przestrzegał Prawa Bożego. Gdyby uczył łamania kaszrutu i zachęcał do jedzenia wieprzowiny, złamałby Torę i zgrzeszył, przez co nie mógłby być doskonałą ofiarą za nasze grzechy.
Wizja Piotra – zwierzęta czy ludzie?
Innym powszechnie niezrozumianym fragmentem jest wizja apostoła Piotra, w której widzi on płachtę z nieczystymi zwierzętami i słyszy z nieba głos: „Wstań, Piotrze, zabijaj i jedz” (Dz 10,13). Piotr stanowczo odmawia, mówiąc: „Żadną miarą, Panie, bo nigdy nie jadłem niczego pospolitego lub nieczystego” (Dz 10,14). Warto zauważyć, że kilkanaście lat po śmierci i zmartwychwstaniu Mesjasza, apostoł nadal rygorystycznie przestrzegał Bożego prawa dietetycznego.
Co oznaczała ta wizja? Pismo samo podaje jej nieomylną interpretację. Piotr nie poszedł po niej ugotować wieprzowiny, lecz udał się do domu poganina, setnika Korneliusza. Żydzi uważali pogan za rytualnie nieczystych i unikali z nimi kontaktu. Apostoł wyjaśnił zgromadzonym prawdziwy sens wizji: „Bóg mi pokazał, żebym żadnego człowieka nie nazywał pospolitym lub nieczystym” (Dz 10,28). Wizja dotyczyła przyjęcia pogan do przymierza i głoszenia im ewangelii, a nie zmiany jadłospisu.
Dlaczego Prawo dietetyczne wciąż obowiązuje?
Biblijne oddzielenie tego, co czyste, od tego, co nieczyste, wynika ze świętości Boga i Jego dbałości o nasze zdrowie. Jahwe nakazuje: „Bądźcie więc świętymi, bo ja jestem święty” (Kpł 11,45). Nowy Testament podtrzymuje tę koncepcję, przypominając, że ciało wierzącego jest świątynią: „Czyż nie wiecie, że wasze ciało jest świątynią Ducha Świętego (…) Wysławiajcie więc Boga w waszym ciele i w waszym duchu, które należą do Boga” (1 Kor 6,19-20). Łaska zbawienia nie znosi posłuszeństwa Prawu Bożemu, w tym troski o to, czym karmimy nasze ciało zgodnie z instrukcjami Stwórcy.
Co więcej, prorocy zapowiadali, że podział ten będzie miał znaczenie nawet w czasach ostatecznych. Prorok Izajasz, opisując sąd Jahwe, surowo ocenia tych, którzy odrzucają to prawo: „I ci, którzy się uświęcają i oczyszczają w środku ogrodów, jeden za drugim, którzy jedzą mięso wieprzowe oraz inną obrzydliwość, a także myszy, wszyscy razem zginą – mówi Jahwe” (Iz 66,17).
Podsumowanie
Kaszrut to biblijne prawo żywieniowe nadane przez Jahwe, które precyzyjnie odróżnia pokarmy czyste od nieczystych. Wbrew powszechnym tradycjom kościelnym, ani Jeszua, ani apostołowie nie znieśli tych zasad, traktując je jako wyraz posłuszeństwa, zdrowia i świętości. Pismo Święte uczy, że przestrzeganie Bożych instrukcji dietetycznych pozostaje aktualne dla każdego wierzącego, który pragnie żyć zgodnie z niezmiennym Słowem Bożym.