Nieliczne znaleziska archeologiczne dotykają biblijnej historii tak bezpośrednio jak grupa babilońskich tabliczek klinowych, na których urzędnicy Nabuchodonozora II odnotowali racje żywnościowe dla „Jojakina, króla Judy” (w przekładzie UBG to samo imię brzmi „Joachin”). Ten judzki władca, uprowadzony do Babilonu w 597 r. p.n.e., pojawia się na kartach 2 Księgi Królewskiej jako więzień, którego los odmienił się dopiero pod koniec życia. Babilońskie archiwum pokazuje go z zupełnie innej strony — jako królewskiego jeńca utrzymywanego na koszt dworu, wymienionego z imienia w suchym, urzędowym rejestrze.
Czym jest odkrycie
Tabliczki należą do rozległego archiwum gospodarczego (ok. 300 rejestrów racji) wydobytego podczas niemieckich wykopalisk w Babilonie prowadzonych przez Roberta Koldeweya z ramienia Deutsche Orient-Gesellschaft (Niemieckiego Towarzystwa Orientalnego) w latach 1899–1917. Odnaleziono je w sklepionym, podziemnym pomieszczeniu magazynowym w obrębie Pałacu Południowego (tzw. Südburg) Nabuchodonozora II, w pobliżu słynnej Bramy Isztar.
Są to gliniane dokumenty administracyjne pisane pismem klinowym w języku akadyjskim. Rejestrują wydawanie racji — oliwy oraz jęczmienia (ziarna), mierzonych w jednostkach sila — dla jeńców, zakładników i pracowników pochodzących z wielu podbitych krajów. Przełomowej identyfikacji dokonał niemiecki asyriolog Ernst F. Weidner, publikując tabliczki w 1939 roku. Rozpoznał on wśród odbiorców imię „Ja’u-kīnu, król kraju Jahudu” (Ia-a-hu-du) — czyli Jojakina, króla Judy. Cztery tabliczki wymieniają tego judzkiego władcę; jedna z lepiej zachowanych (numer inwentarzowy VAT 16378) wylicza racje dla „króla kraju Jahudu” oraz dla jego pięciu synów, nazwanych królewiczami. Dziś tabliczki przechowywane są w Vorderasiatisches Museum (Muzeum Bliskiego Wschodu), będącym częścią zespołu Muzeum Pergamońskiego w Berlinie.
Powiązanie z Pismem
Biblia opisuje losy Jojakina w zakończeniu 2 Księgi Królewskiej. Po latach niewoli babiloński następca Nabuchodonozora, Ewil-Merodak (Amel-Marduk), ułaskawił judzkiego króla:
„A w trzydziestym siódmym roku uprowadzenia Joachina, króla Judy, dwunastego miesiąca dwudziestego siódmego dnia tego miesiąca, Ewil-Merodak, król Babilonu, w pierwszym roku jego panowania, ułaskawił Joachina, króla Judy, i wypuścił go z więzienia. (…) Zdjął też jego szaty więzienne i jadł chleb zawsze w jego obecności przez wszystkie dni swego życia. Codziennie otrzymywał od króla stałe utrzymanie, przez wszystkie dni swego życia.” (2 Krl 25,27-30, UBG)
Tekst biblijny podkreśla dwie rzeczy: że Jojakin przebywał na dworze babilońskim oraz że otrzymywał od króla „stałe utrzymanie” — regularne, wyznaczone racje. Właśnie taki system przydziałów dokumentują babilońskie tabliczki. Co więcej, mimo niewoli źródło babilońskie nadal tytułuje go „królem kraju Jahudu”, tak jak Pismo konsekwentnie nazywa go „królem Judy”.
Co pewne, a co dyskutowane
Pewne (konsensus badaczy): Autentyczność tabliczek i ich pochodzenie z Babilonu nie budzą wątpliwości. Utożsamienie „Ja’u-kīnu, króla kraju Jahudu” z biblijnym Jojakinem jest szeroko przyjęte w nauce. Znalezisko potwierdza więc niezależnie od Biblii, że judzki król o tym imieniu rzeczywiście istniał, przebywał w Babilonie jako królewski jeniec i był utrzymywany z zasobów dworu — łącznie z jego synami.
Wymaga rozróżnienia (uczciwość): Tabliczki datowane są na czasy panowania Nabuchodonozora II (mniej więcej lata 595–570 p.n.e.), a więc na okres przed uwolnieniem Jojakina. Nie są zatem bezpośrednim zapisem wydarzenia z 2 Krl 25,27-30 — czyli ułaskawienia przez Ewil-Merodaka, które nastąpiło później (ok. 561 p.n.e., już po śmierci Nabuchodonozora). Tabliczki dokumentują wcześniejszą fazę: samą niewolę i wyznaczone racje. Potwierdzają więc ogólny obraz biblijny (judzki król-jeniec żywiony na koszt Babilonu), lecz nie „udowadniają” konkretnej sceny uwolnienia. To dwie różne, choć spójne, części tej samej historii.
Znaczenie
Wartość tego odkrycia polega na spotkaniu dwóch niezależnych świadectw. Z jednej strony mamy hebrajski tekst Pisma, z drugiej — babilońską buchalterię, spisaną przez urzędników, którzy nie mieli żadnego interesu w potwierdzaniu Biblii. A jednak oba źródła zgodnie umieszczają tego samego, wymienionego z imienia króla Judy w tym samym miejscu i w tej samej roli. Dla czytelnika Pisma jest to konkretne zakotwiczenie biblijnej historii w realiach VI wieku p.n.e. — przypomnienie, że Jahwe (PAN) działa w rzeczywistych dziejach, wśród realnych królów i imperiów. Warto jednak pamiętać o właściwej mierze: archeologia oświetla i osadza w kontekście świadectwo Pisma, ale wiara opiera się na samym Słowie, a nie na glinie z Babilonu.
Źródła
- Ernst F. Weidner, Jojachin, König von Juda, in babylonischen Keilinschrifttexten, w: Mélanges Syriens offerts à Monsieur René Dussaud, Paris 1939 (pierwsza publikacja i identyfikacja tabliczek).
- Hasło „Jehoiachin’s Rations Tablets”, Wikipedia — en.wikipedia.org/wiki/Jehoiachin’s_Rations_Tablets (datowanie, VAT 16378, lokalizacja w Muzeum Pergamońskim).
- „King Jehoiachin: An Archaeological Biography”, Bible Archaeology Report (2020) — biblearchaeologyreport.com.
- „Three Babylonian Inscriptions About the Exile”, Bible Archaeology Report (2019) — biblearchaeologyreport.com.
- Pismo Święte: Uwspółcześniona Biblia Gdańska (UBG), 2 Krl 25,27-30 (por. Jr 52,31-34).