Zanim w 1947 roku odkryto zwoje znad Morza Martwego, istniał jeden pożółkły skrawek papirusu, który przez blisko pół wieku uchodził za najstarszy znany odpis tekstu z Pisma. To Papirus Nash — cztery fragmenty zapisane hebrajskim pismem, zawierające Dziesięć Przykazań oraz początek modlitwy Szema. Dla czytelnika przywiązanego do zasady sola scriptura to poruszające świadectwo: fizyczny ślad tego, jak starożytni wyznawcy Jahwe przepisywali i codziennie odmawiali Jego przykazania.
Czym jest to odkrycie
Papirus Nash to zbiór czterech fragmentów papirusu zapisanych kwadratowym pismem hebrajskim, liczących łącznie dwadzieścia cztery wiersze tekstu (z ubytkami). Zawiera dwie rzeczy złączone w jedną całość: Dekalog — Dziesięć Przykazań — oraz początek Szemy Israel, wyznania „Słuchaj, Izraelu”.
Fragmenty nabył w Egipcie w 1902 roku Walter Llewellyn Nash, sekretarz Society of Biblical Archaeology, który odkupił je od handlarza starożytnościami. Jako miejsce pochodzenia wskazuje się zwykle region Fajum, choć dokładne miejsce znaleziska pozostaje niepewne. W 1903 roku Nash przekazał papirus Bibliotece Uniwersytetu w Cambridge, gdzie przechowywany jest do dziś pod sygnaturą MS Or.233. Tekst po raz pierwszy opisał i opublikował orientalista Stanley A. Cook w 1903 roku.
Powiązanie z Pismem
Treść papirusu odpowiada Dekalogowi znanemu z Księgi Wyjścia i Powtórzonego Prawa. UBG oddaje początek przykazań tak:
„Ja jestem Pan, twój Bóg, który cię wyprowadził z ziemi Egiptu, z domu niewoli. Nie będziesz miał innych bogów przede mną.” (Wj 20,2–3, UBG)
Tam, gdzie UBG zapisuje słowem „Pan”, hebrajski oryginał nosi Tetragram — cztery litery JHWH, czyli imię Jahwe. Ten sam Tetragram występuje także na Papirusie Nash, zarówno w Dekalogu, jak i w Szemie. To istotny szczegół: dokument sprzed ponad dwóch tysięcy lat zachowuje własne imię Boga tam, gdzie późniejsze tradycje zaczęły je zastępować tytułem.
Warto zauważyć, że Dekalog na papirusie nie jest dosłownym odpisem jednego rozdziału — łączy brzmienie Księgi Wyjścia (Wj 20) z Księgą Powtórzonego Prawa (Pwt 5), a przykazania podaje w kolejności „nie cudzołóż – nie zabijaj – nie kradnij”. To ten sam porządek, który znajdujemy w greckiej Septuagincie. Tekst masorecki, za którym idzie UBG, ma kolejność odwrotną:
„Nie będziesz zabijał. Nie będziesz cudzołożył. Nie będziesz kradł.” (Wj 20,13–15, UBG)
Po Dekalogu papirus przechodzi do Szemy — wyznania z Pwt 6,4, które UBG oddaje słowami: „Słuchaj, Izraelu! Pan, nasz Bóg, Pan jest jeden”. To połączenie odzwierciedla znaną z okresu Drugiej Świątyni praktykę codziennego odmawiania Dziesięciu Przykazań tuż przed Szemą. Dlatego Papirus Nash najprawdopodobniej nie był fragmentem zwykłego zwoju biblijnego, lecz dokumentem liturgicznym albo zawartością filakterii (tefilin) — pomocą do codziennej modlitwy.
Co pewne, a co dyskutowane
Pewne jest, że papirus istnieje, znajduje się w Cambridge, zawiera Dekalog i początek Szemy oraz że aż do odkrycia zwojów z Qumran w 1947 roku był najstarszym znanym hebrajskim fragmentem tekstu biblijnego.
- Datowanie — zrewidowane. Stanley Cook w 1903 roku umieszczał papirus w II w. n.e. W 1937 roku William F. Albright w słynnej analizie paleograficznej przesunął datę do okresu machabejskiego, około 150 r. p.n.e. Dziś przeważa datowanie na II w. p.n.e. (mniej więcej 150–100 r. p.n.e.), choć część badaczy (jak F. C. Burkitt czy R. H. Charles) opowiadała się dawniej za I w. n.e. Trzeba pamiętać, że to szacunek oparty na kształcie pisma, a nie pewna data roczna.
- Proweniencja — niepewna. Powiązanie z Fajum opiera się na relacji handlarza, nie na udokumentowanym wykopalisku.
- Charakter tekstu. Ponieważ papirus łączy dwa fragmenty Tory i idzie za kolejnością Septuaginty, nie jest to „czysty” odpis biblijny, lecz kompilacja użytkowa. Nie „udowadnia” więc nienaruszalności Pisma. Świadczy natomiast o czymś innym i równie ważnym: o wysokiej zgodności tekstu hebrajskiego na przestrzeni ponad tysiąca lat, przy jednoczesnych, dobrze widocznych wariantach.
Znaczenie
Najstarsze kompletne kodeksy masoreckie (jak Kodeks z Aleppo czy Leningradzki) pochodzą dopiero z X–XI w. n.e. Papirus Nash otwiera więc okno na tekst hebrajski o około tysiąc lat wcześniejsze. Gdy w 1947 roku odnaleziono zwoje znad Morza Martwego, to właśnie pismo Papirusu Nash posłużyło badaczom za jeden z punktów odniesienia przy datowaniu paleograficznym nowych znalezisk.
Dla perspektywy Hebrew Roots ważny jest jeszcze jeden wymiar. Papirus pokazuje, że sercem codziennej pobożności Izraela były właśnie Dekalog i Szema — przykazania Jahwe oraz wyznanie Jego jedyności, odmawiane każdego dnia. Nie był to zbiór martwych reguł, lecz żywe słowo noszone blisko serca, dokładnie tak, jak nakazywał sam tekst Tory.
Źródła
- Stanley A. Cook, „A Pre-Massoretic Biblical Papyrus”, Proceedings of the Society of Biblical Archaeology 25 (1903).
- William F. Albright, „A Biblical Fragment from the Maccabaean Age: The Nash Papyrus”, Journal of Biblical Literature 56 (1937).
- Cambridge University Library / Cambridge Digital Library, „Nash Papyrus” (MS Or.233): https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-OR-00233
- „Nash Papyrus”, Wikipedia: https://en.wikipedia.org/wiki/Nash_Papyrus
- Google Arts & Culture, „Nash Papyrus (MS Or.233)”.
- Pismo Święte w przekładzie Uświęconej Biblii Gdańskiej (UBG) — Wj 20,2–17; Pwt 6,4–5.