Betlejem od wieków przyciąga uwagę badaczy Pisma Świętego i pielgrzymów jako tradycyjne miejsce narodzin Mesjasza, Jeszua (Jezusa). Choć współczesne miasto tętni życiem, sercem historycznych poszukiwań pozostaje Bazylika Narodzenia Pańskiego. W ostatnich latach, dzięki gruntownym pracom renowacyjnym, świątynia ta odsłoniła przed światem sekrety, które przez stulecia pozostawały niewidoczne dla ludzkiego oka. Odkrycia te rzucają nowe światło na najwcześniejsze fazy funkcjonowania tego wyjątkowego miejsca kultu i pokazują, jak głęboko zakorzeniona jest pamięć o narodzinach Zbawiciela.
Czym jest to odkrycie
Podczas kompleksowych prac konserwatorskich prowadzonych w Bazylice Narodzenia w Betlejem doszło do dwóch spektakularnych odkryć. Prace badawcze i renowacyjne były realizowane przez renomowaną włoską firmę konserwatorską Piacenti SpA na zlecenie komitetu prezydenckiego Autonomii Palestyńskiej.
Pierwsze z tych odkryć miało miejsce w 2016 roku. Podczas oczyszczania i renowacji tynków na ścianach bazyliki, konserwatorzy natknęli się na ukrytą pod grubą warstwą gipsu mozaikę przedstawiającą anioła. Jest to tak zwany „siódmy anioł”, który dopełnia kompozycję procesji aniołów zmierzających w stronę groty narodzenia. Mozaika ta, wykonana z wielką precyzją z masy szklanej, masy perłowej i kamienia, przez wieki pozostawała całkowicie niewidoczna.
Drugie, równie doniosłe odkrycie nastąpiło w 2019 roku. W południowej absydzie kościoła, wewnątrz znanej dotychczas, ośmiobocznej chrzcielnicy wykonanej z rzeźbionego kamienia, badacze znaleźli drugie naczynie. Okazało się, że wewnątrz późniejszej obudowy ukryta była starsza, nieznana dotąd chrzcielnica kołowa, wykonana z brązu i datowana na VI-VII wiek n.e. Odkrycie to było możliwe dzięki dokładnym analizom i demontażowi elementów podczas prac restauracyjnych.
Powiązanie z Pismem
Choć same obiekty liturgiczne, takie jak chrzcielnice czy mozaiki kościelne, pochodzą z okresu bizantyjskiego i nie pamiętają bezpośrednio czasów ziemskiej wędrówki Mesjasza, to ich lokalizacja bezpośrednio wiąże się z relacją ewangeliczną o narodzeniu Jeszua (Jezusa). Ewangelista Łukasz szczegółowo opisuje wydarzenia, które miały miejsce w Betlejem, podkreślając skromne warunki narodzin Króla królów:
„I urodziła swego pierworodnego syna, owinęła go w pieluszki i położyła w żłobie, gdyż nie było dla nich miejsca w gospodzie.” — Łk 2,7 (UBG)
Obecność aniołów na mozaikach ściennych w bazylice bezpośrednio nawiązuje do niebiańskiego poselstwa, które zwiastowało pasterzom narodziny Zbawiciela. To właśnie zastępy niebieskie jako pierwsze ogłosiły chwałę Boga na wysokościach:
„I zaraz z aniołem przybyło mnóstwo wojsk niebieskich chwalących Boga i mówiących: Chwała na wysokościach Bogu, a na ziemi pokój, wobec ludzi dobra wola.” — Łk 2,13-14 (UBG)
Odkryte artefakty pokazują, jak wczesne wspólnoty wierzących pragnęły upamiętnić to historyczne wydarzenie, wznosząc monumentalne budowle i rozwijając praktyki liturgiczne w miejscu, gdzie Jahwe (PAN) przyszedł na świat w ciele człowieka.
Co pewne, a co dyskutowane
Fakty dotyczące samych odkryć są całkowicie potwierdzone i udokumentowane przez zespół ekspertów z Piacenti SpA oraz lokalne władze zabytków. Nie ulega wątpliwości, że starsza chrzcielnica pochodzi z okresu bizantyjskiego (VI-VII wiek) i została celowo obudowana nowszą konstrukcją w późniejszych wiekach, prawdopodobnie podczas przebudowy za czasów Justyniana lub w okresie krzyżowców.
Dyskutowana pozostaje natomiast dokładna chronologia i powody, dla których starsza chrzcielnica została ukryta wewnątrz nowej. Część badaczy sugeruje, że mogło to wynikać z chęci ochrony cennego obiektu przed zniszczeniem w okresach niepokojów politycznych i najazdów. Inni wskazują na względy czysto praktyczne i estetyczne – zmianę mody architektonicznej i potrzebę dostosowania wnętrza do nowych standardów liturgicznych epoki.
Znaczenie
Dla badaczy historii chrześcijaństwa i archeologii biblijnej odkrycia te mają ogromne znaczenie. Potwierdzają one ciągłość kultu i pamięci o miejscu narodzenia Jeszua od najwcześniejszych wieków. Odkrycie starszej chrzcielnicy rzuca nowe światło na praktyki chrzcielne wczesnego kościoła w Ziemi Świętej oraz na rozwój architektoniczny samej bazyliki, która jest jedną z najstarszych nieprzerwanie działających świątyń na świecie.
Dla wiernych opierających swoją wiarę na autorytecie Pisma Świętego, odkrycia te są materialnym świadectwem tego, że Betlejem nie jest jedynie symbolem teologicznym, ale realnym, historycznym miejscem, które od pokoleń przyciągało ludzi pragnących oddać cześć Bogu za dar Jego Syna.