W świecie archeologii biblijnej niewiele znalezisk przemawia tak bezpośrednio i dobitnie, jak małe, gliniane odciski pieczęci, zwane bullami. Te niepozorne przedmioty, służące niegdyś do zabezpieczania dokumentów spisanych na papirusie lub pergaminie, przetrwały pożary niszczące starożytne miasta. Paradoksalnie, ogień, który strawił same dokumenty, wypalił i utrwalił glinę, zachowując dla potomnych imiona urzędników, kapłanów i królów Judy. Jednym z najbardziej spektakularnych odkryć tego typu jest bulla należąca do Azariasza, syna Chilkiasza – postaci bezpośrednio związanej z rodem arcykapłańskim, który służył Bogu Jahwe (PAN) w świątyni jerozolimskiej tuż przed niewolą babilońską.
.jpg){kind=link}
Czym jest to odkrycie
Odkrycia dokonano podczas wykopalisk w tak zwanym Domu Bulli, zlokalizowanym w Mieście Dawida – najstarszej części Jerozolimy. Dom Bulli to pozostałość po archiwum państwowym lub świątynnym, które zostało zniszczone przez pożar podczas najazdu Babilończyków w 586 roku przed Chrystusem. W ruinach tego budynku archeolodzy odnaleźli dziesiątki glinianych odcisków pieczęci. Wśród nich znajdował się niewielki artefakt z wyraźnym, starohebrajskim napisem rozłożonym w dwóch linijkach: „Należący do Azariasza, syna Chilkiasza”. Paleograficzna analiza pisma oraz kontekst stratygraficzny jednoznacznie datują to znalezisko na koniec VII lub początek VI wieku przed Chrystusem, czyli dokładnie na czasy panowania króla Jozjasza i jego następców.
Powiązanie z Pismem
Tekst Biblii wielokrotnie wspomina ród arcykapłana Chilkiasza. To właśnie Chilkiasz był tym arcykapłanem, który podczas remontu świątyni za panowania pobożnego króla Jozjasza odnalazł zwój Prawa Mojżeszowego, co zapoczątkowało wielką reformę religijną w Judzie i powrót do czystego kultu Jahwe. Wydarzenie to opisuje Druga Księga Królewska:
„Idź do najwyższego kapłana Chilkiasza. Niech zbiera pieniądze, które przyniesiono do domu Pana, a które stróże progu zebrali od ludu;” — 2 Krl 22,4 (UBG)
„Wtedy najwyższy kapłan Chilkiasz powiedział do pisarza, Szafana: Znalazłem księgę Prawa w domu Pana. I Chilkiasz dał księgę Szafanowi, a ten ją czytał.” — 2 Krl 22,8 (UBG)
Z kolei księgi rodowodowe w Pierwszej Księdze Kronik wymieniają synów i następców Chilkiasza w linii arcykapłańskiej. Wśród nich na bezpośrednim miejscu po Chilkiaszu pojawia się właśnie Azariasz:
„Szallum spłodził Chilkiasza, a Chilkiasz spłodził Azariasza.” — 1 Krn 6,13 (UBG)
Odnaleziona w Jerozolimie bulla wymienia dokładnie te dwie postacie w relacji ojciec-syn, co stanowi bezpośrednie, pozabiblijne potwierdzenie istnienia tych historycznych osobistości oraz ich wysokiej pozycji urzędowej w państwie judzkim.
Co pewne, a co dyskutowane
W świecie naukowym tożsamość właściciela pieczęci jest uznawana za pewną i potwierdzoną. Zbieżność imion, relacji filiacji (synostwa), datowania paleograficznego oraz miejsca odkrycia (Jerozolima, blisko wzgórza świątynnego) wyklucza przypadkową zbieżność. Chilkiasz był postacią niezwykle wpływową, a jego syn Azariasz, jako członek elity kapłańskiej, posiadał własną pieczęć urzędową do sygnowania ważnych dokumentów świątynnych lub państwowych. Nie ma w tym przypadku poważniejszych głosów sprzeciwu czy alternatywnych teorii – odkrycie to cieszy się pełnym konsensusem badaczy jako autentyczny dowód materialny epoki pierwszorzędnego znaczenia dla historii biblijnej.
Znaczenie
Dla badaczy stojących na gruncie wiary i traktujących Pismo Święte jako wiarygodne źródło historyczne, bulla Azariasza ma ogromne znaczenie. Pokazuje ona, że biblijne listy genealogiczne, często pomijane przez współczesnych czytelników jako mało istotne, nie są wytworem późniejszej fantazji pisarzy z okresu hellenistycznego, lecz odzwierciedlają rzeczywiste relacje rodzinne i urzędowe z czasów monarchii. Odkrycie to wzmacnia zaufanie do przekazu historycznego zawartego w Księgach Królewskich i Kronik, dowodząc, że imiona i urzędy ludzi, którzy reformowali kult Boga Jahwe, zostały zapisane z najwyższą skrupulatnością.