Ewangeliczne relacje o uzdrowieniu opętanych przez Jeszua (Jezusa) często budzą pytania geograficzne i historyczne. Jednym z kluczowych miejsc związanych z tymi wydarzeniami jest staroŹytna Gadara, znana dzisiaj jako Umm Qais w Jordanii. Położenie tego miasta oraz odsłonięte przez archeologów struktury pokazują, jak wiernie autorzy Ewangelii oddali realia epoki Drugiej Świątyni. Badania tego ośrodka Dekapolu pozwalają lepiej zrozumieć kontekst kulturowy i topograficzny słów zapisanych w Piśmie Świętym, które stawiamy ponad ludzką tradycję.
Czym jest to odkrycie
Gadara (dzisiejsze Umm Qais) to staroŹytne miasto rzymskie wchodzące w skład Dekapolu — związku dziesięciu miast o charakterze helenistycznym. Położone jest na malowniczym wzgórzu, które góruje nad doliną Jordanu oraz południowo-wschodnim brzegiem Jeziora Galilejskiego. Wykopaliska prowadzone od 1974 roku przez Niemiecki Instytut Archeologiczny (Deutsches Archäologisches Institut) odsłoniły imponujące pozostałości metropolii.
Wśród najważniejszych odkryć znajdują się dwa teatry, w tym unikalny teatr zachodni wzniesiony z ciemnego, czarnego bazaltu, a także monumentalny, kolumnadowy dekumanus maksymus (główna ulica wschód-zachód) oraz rozległe rzymskie łaŹnie. Na uwagę zasługuje również póŹniejsza architektura chrześcijańska — kościół oktogonalny z VI wieku, który został sprytnie wpisany we wcześniejszy kościół z apsydami w narożnikach, co świadczy o długiej i bogatej historii kultu w tym miejscu.
Powiazanie z Pismem
Ewangelia Mateusza lokalizuje jedno z najbardziej spektakularnych uzdrowień dokonanych przez Mesjasza w „kraju Gadareńczyków” (Mt 8,28). Jahwe (PAN) posłał swego Syna, aby uwolnił ludzi dręczonych przez siły ciemności. Wydarzenie to rozegrało się po drugiej stronie Jeziora Galilejskiego, na obszarze zamieszkanym w dużej mierze przez pogan, o czym świadczy obecność wielkiego stada świń, zwierząt nieczystych według Prawa Mojżeszowego.
„Kiedy przeprawił się na drugą stronę do krainy Gerazeńczyków, zabiegli mu drogę dwaj opętani, którzy wyszli z grobowców, tak bardzo groźni, że nikt nie mógł przechodzić tą drogą.” — Mt 8,28 (UBG)
Mateusz wspomina również o grobowcach, z których wyszli opętani. Topografia Gadary oraz okolicznych wzgórz schodzących ku dolinie idealnie pasuje do opisu staroŹytnych grobowców wykutych w skale, które znajdowały się poza murami miasta i są widoczne w Umm Qais do dziś. Choć samo miasto leży kilka kilometrów od brzegu jeziora, jego terytorium (tzw. „polis”) rozciągało się aż do wód Jeziora Galilejskiego, tworząc ścisłe powiązanie geograficzne opisane jako „kraj Gadareńczyków”.
„I powiedział im: Idźcie. A one, wyszedłszy, weszły w to stado świń. Naraz całe stado ruszyło pędem po urwisku do morza i zginęło w wodach.” — Mt 8,32 (UBG)
Co pewne, a co dyskutowane
Archeologiczne utożsamienie Umm Qais z antyczną Gadarą jest naukowo bezsporne. Inskrypcje, monety oraz zapiski historyczne (m.in. u Józefa Flawiusza) jednoznacznie potwierdzają tożsamość tego stanowiska. Pewna jest również obecność dużej metropolii rzymskiej z całą infrastrukturą oraz chrześcijańskiego ośrodka kultu w okresie bizantyjskim.
Dyskutowaną kwestią pozostaje dokładna lokalizacja samego momentu wejścia demonów w stado świń i ich utonięcia. Ponieważ samo centrum Gadary leży na wzgórzu oddalonym od wody, badacze debatują, czy tekst biblijny odnosi się do całego regionu podległego miastu (co tłumaczy użte sformułowanie „kraj”), czy też do konkretnego miejsca nad samym brzegiem, jak na przykład pobliskie Kursi (utożsamiane czasem z Gergezą). Niemniej jednak terytorialna przynależność tych terenłw do administracji Gadary w I wieku po Chr. jest w pełni zgodna z realiami historycznymi.
Znaczenie
Odkrycia w Gadarze nie są „dowodem na prawdziwość Pisma” w sensie matematycznym, lecz stanowią materialne świadectwo realizmu historyczno-geograficznego Ewangelii. Pokazują, że autorzy Nowego Testamentu opisywali rzeczywiste miejsca, konkretną kulturę pogranicza żydowsko-pogańskiego oraz realną topografię basenu Morza Galilejskiego. Obecność pogańskiego miasta i hodowli świń w sąsiedztwie Żydostwa potwierdza złożony krajobraz religijny tamtych czasów. Dla badaczy traktujących Pismo jako najwyższy autorytet (sola scriptura), ruin Umm Qais stanowią cenny pomost ilustrujący kontekst słów i czynów Jeszui.