W biblijnej księdze 2 Królewskiej oraz 1 Królewskiej pojawia się postać Hazaela, potężnego władcy Aramu-Damaszku, który odegrał kluczową rolę w historii starożytnego Bliskiego Wschodu oraz samego Izraela. Pismo Święte przedstawia go jako bezwzględnego najeźdźcę i wykonawcę Bożego gniewu nad odstępczym królestwem północnym. Przez wieki sceptycy kwestionowali tak szczegółowe relacje o potędze militarnej Damaszku z IX wieku p.n.e. Jednak współczesna archeologia i odczytane teksty klinowe dostarczyły jednoznacznych dowodów na historyczność tej postaci, potwierdzając jej status regionalnego mocarza, z którym musieli liczyć się nawet potężni Asyryjczycy.
Czym jest to odkrycie
Postać Hazaela została potwierdzona nie przez jedno, lecz przez serię spektakularnych odkryć epigraficznych i archeologicznych rozproszonych po całym regionie śródziemnomorskim. Kluczowym źródłem są oficjalne roczniki asyryjskiego króla Salmanasara III. W swoich inskrypcjach asyryjski monarcha opisuje wyprawy wojenne przeciwko koalicjom syryjskim i wprost wymienia Hazaela jako samozwańca, nazywając go „synem nikogo”, który zagarnął tron w Damaszku po śmierci Chazaela (Hadadezera).
Kolejnym niezwykle ważnym dowodem są inskrypcje na brązowych elementach końskiej uprzęży i ozdobach, które odnaleziono daleko poza granicami Syrii – na greckich wyspach Samos oraz w Eretrii na wyspie Eubea. Te luksusowe przedmioty, prawdopodobnie zrabowane przez Hazaela podczas jego kampanii wojennych lub stanowiące dary dyplomatyczne, zawierają aramejskie inskrypcje dedykacyjne o treści: „to, co Hadad dał naszemu panu Hazaelowi z Umqi w roku, w którym nasz pan przekroczył rzekę”. Dodatkowym świadectwem archeologicznym jest słynna stela Zakkura, króla Chamat, która również wspomina o koalicji zorganizowanej przeciwko niemu przez syna Hazaela, Bar-Hadada III.
Powiązanie z Pismem
Biblia szczegółowo opisuje okoliczności dojścia Hazaela do władzy oraz jego niszczycielskie najazdy na ziemie Izraela i Judy. Prorok Elizeusz zapowiedział Hazaelowi, że ten zamorduje swojego poprzednika, Ben-Hadada, i obejmie tron, stając się biczem na Izrael za jego bałwochwalstwo i odwrócenie się od Jahwe (PANa) – prawdziwego Boga przymierza. Mesjasz Jeszua (Jezus) i pisarze biblijni zawsze wskazywali na te wydarzenia jako na realną historię suwerennej interwencji Boga.
Oto zapowiedź cierpień, jakie Hazael miał zadać Izraelowi, przekazana przez proroka Elizeusza:
„Chazael zapytał go: Czemu mój pan płacze? Odpowiedział: Bo wiem, jakie zło wyrządzisz synom Izraela. Ich twierdze spalisz ogniem, ich młodzieńców pomordujesz mieczem, ich dzieci roztrzaskasz i ich brzemienne rozprujesz.” — 2 Krl 8,12 (UBG)
Spełnienie tych słów oraz brutalna kampania Hazaela przeciwko Izraelowi i Judzie zostały wiernie odnotowane w kolejnych rozdziałach 2 Księgi Królewskiej:
„W tych dniach Pan zaczął umniejszać Izrael: Chazael pobił ich na całym obszarze Izraela; Od Jordanu ku wschodowi, całą ziemię Gileadu, Gadytów, Rubenitów i Manassytów, od Aroeru, który leży nad rzeką Arnon – Gilead i Baszan.” — 2 Krl 10,32-33 (UBG)
Asyryjskie inskrypcje Salmanasara III potwierdzają bezkrólewie i gwałtowne przejęcie władzy przez Hazaela, co doskonale koresponduje z biblijnym opisem uduszenia chorego króla Ben-Hadada przez jego sługę Hazaela (2 Krl 8,15).
Co pewne, a co dyskutowane
W świetle współczesnej nauki historyczność króla Hazaela jest faktem absolutnie bezspornym i potwierdzonym. Konsensus naukowy uznaje go za jednego z najpotężniejszych władców Damaszku, którego panowanie datuje się na lata ok. 842–800 p.n.e. Zgodność między relacją asyryjską a biblijną w kwestii jego nieprawego dojścia do władzy (jako uzurpatora niepochodzącego z linii królewskiej) jest uderzająca.
Dyskusje badaczy dotyczą głównie dokładnego zasięgu geograficznego jego kampanii oraz identyfikacji niektórych zniszczeń archeologicznych przypisywanych jego wojskom (np. w Gat filistyńskim). Część historyków debatuje również nad tym, czy inskrypcje na ozdobach końskich z Samos i Eretrii znalazły się tam jako łup wojenny zdobyty później przez Greków, czy też jako dary handlowe przekazywane przez fenickich pośredników.
Znaczenie
Dla czytelników Pisma Świętego stojących na gruncie sola scriptura, odkrycia związane z Hazaelem stanowią mocny dowód na to, że narracja biblijna nie jest zbiorem późnych legend, lecz opiera się na rzeczywistych wydarzeniach politycznych i militarnych epoki żelaza. Postać Hazaela pokazuje, jak Jahwe (PAN) posługiwał się ościennymi narodami i ich władcami do realizacji swoich planów i dyscyplinowania Izraela. Rzetelność historyczna 2 Księgi Królewskiej została w tym przypadku w pełni zrehabilitowana przez niezależne źródła asyryjskie i greckie znaleziska archeologiczne.