Ewangeliczne opisy działalności Jana Chrzciciela oraz początków publicznej służby Mesjasza, Jeszua (Jezusa), od wieków intrygowały historyków i badaczy Pisma Świętego. Kluczowym punktem geograficznym w tym kontekście jest tajemnicza miejscowość, którą Ewangelia Jana lokalizuje po wschodniej stronie rzeki Jordan. Przez stulecia dokładne położenie tego miejsca pozostawało zapomniane lub ukryte pod piaskami pustyni. Sytuacja zmieniła się pod koniec XX wieku, kiedy odkrycia archeologiczne w Jordanii rzuciły nowe światło na topografię Nowego Testamentu.
.JPG){kind=link}
Czym jest to odkrycie
W latach 1996–2002 na wschodnim brzegu Jordanu, w miejscu znanym jako Al-Maghtas (co po arabsku oznacza „chrzest” lub „zanurzenie”) oraz na pobliskim wzgórzu Tell al-Charrar (tradycyjnie utożsamianym ze Wzgórzem Eliasza), przeprowadzono systematyczne wykopaliska archeologiczne. Prace te odsłoniły monumentalny, bizantyjski kompleks pielgrzymkowy, którego istnienie datuje się od IV aż do XV wieku n.e.
Wśród odkopanych struktur znajdują się pozostałości kilku kościołów wzniesionych bezpośrednio nad historycznym korytem rzeki, kaplice, cele i groty zamieszkiwane przez pustelników, a także bogato zdobione marmurowe posadzki i mozaiki. Jednym z najbardziej spektakularnych znalezisk jest wielki, zbudowany na planie krzyża basen chrzcielny, który służył tysiącom pielgrzymów przybywających w to miejsce w okresie bizantyjskim i średniowiecznym. Ze względu na unikalny charakter i historyczne znaczenie, w 2015 roku Al-Maghtas zostało oficjalnie wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Powiązanie z Pismem
Ewangelia według Jana wprost wskazuje miejsce, w którym Jan Chrzciciel udzielał chrztu wodnego i gdzie po raz pierwszy publicznie ogłosił nadejście Mesjasza – Baranka Bożego posłanego przez Boga, Jahwe (PAN). Tekst biblijny precyzuje tę lokalizację jako „Betanię za Jordanem”:
„Działo się to w Betabarze za Jordanem, gdzie Jan chrzcił.” — J 1,28 (UBG)
To właśnie w tych okolicach rozegrały się przełomowe wydarzenia, które zapoczątkowały ziemską misję Jeszua (Jezusa). Ewangelista Jan zanotował tam również świadectwo Jana Chrzciciela o Duchu Świętym zstępującym na Mesjasza:
„I świadczył Jan: Widziałem Ducha zstępującego jak gołębica z nieba i spoczął na nim. A ja go nie znałem, ale ten, który mnie posłał, abym chrzcił wodą, powiedział do mnie: Na kogo ujrzysz Ducha zstępującego i spoczywającego na nim, to jest ten, który chrzci Duchem Świętym. Ja to widziałem i świadczyłem, że on jest Synem Bożym.” — J 1,32-34 (UBG)
Odkryty w Al-Maghtas kompleks kościołów i basenów chrzcielnych stanowi namacalny dowód na to, że pierwsi chrześcijanie i bizantyjscy pielgrzymi identyfikowali ten właśnie obszar jako autentyczną przestrzeń biblijnych wydarzeń.
Co pewne, a co dyskutowane
W ocenie merytorycznej odkrycie to ma status sporny pod względem precyzyjnej, pierwotnej lokalizacji chrztu Jeszua (Jezusa). Należy wyraźnie rozróżnić fakty archeologiczne od tradycji kościelnej.
Pewne jest, że odnalezione w Al-Maghtas struktury architektoniczne są pochodzenia bizantyjskiego i późniejszego (od IV wieku n.e. wzwyż), co oznacza, że powstały kilkaset lat po wydarzeniach opisanych w Nowym Testamencie. Odkrycie to potwierdza istnienie niezwykle silnej i ciągłej tradycji pielgrzymkowej w tym miejscu, sięgającej czasów cesarza Konstantyna, nie stanowi jednak bezpośredniego, fizycznego dowodu z I wieku na działalność samego Jana Chrzciciela.
Kwestią otwartą i dyskutowaną wśród uczonych pozostaje dokładne umiejscowienie Betanii za Jordanem. Podczas gdy strona jordańska oraz wielu badaczy wskazuje na Al-Maghtas na brzegu wschodnim, istnieje konkurencyjna tradycja lokalizująca to wydarzenie na zachodnim brzegu rzeki (obecnie Autonomia Palestyńska / Izrael), w miejscu znanym jako Qasr al-Jahud. Obie lokalizacje leżą bardzo blisko siebie, naprzeciwko drugiego brzegu rzeki, jednak brak jednoznacznych artefaktów z I wieku uniemożliwia ostateczne rozstrzygnięcie tego sporu w sposób całkowicie bezdyskusyjny.
Znaczenie
Dla badaczy opierających swoją wiarę wyłącznie na Piśmie Świętym (sola scriptura), odkrycie w Al-Maghtas ma duże znaczenie topograficzne i historyczne. Pokazuje ono, że geograficzne szczegóły podawane przez ewangelistę Jana nie były literacką fikcją, lecz odnosiły się do rzeczywistego obszaru leżącego na wschód od rzeki Jordan, naprzeciw Jerycha.
Choć monumentalne kościoły i baseny chrzcielne są świadectwem rozwoju późniejszej, bizantyjskiej tradycji religijnej, to samo ich usytuowanie w tak surowym, pustynnym terenie potwierdza starożytną pamięć o miejscu, w którym Jan Chrzciciel nawoływał do upamiętania i przygotowywał drogę przed nadchodzącym Mesjaszem, Jeszuą. Wykopaliska te pomagają nam lepiej zobrazować realia geograficzne i trudne warunki, w jakich narodził się ruch odnowy przymierza z Jahwe.