Wśród setek drobnych znalezisk z Jerozolimy jedno okazało się szczególne: maleńki, wielkości monety kawałek gliny z odciskiem pieczęci, na którym w starohebrajskim piśmie widnieje imię biblijnego króla. To tak zwana bulla Ezechiasza — pierwszy odcisk pieczęci króla Judy lub Izraela wydobyty w kontrolowanych wykopaliskach archeologicznych. Dla czytelnika Pisma to namacalny ślad postaci, o której czytamy w 2 Księdze Królewskiej.
Czym jest to odkrycie
Bulla to grudka gliny odciśnięta pieczęcią, służąca do plombowania dokumentów, worków lub sznurów. Omawiany egzemplarz jest niewielki — sam odcisk mierzy około 9,7 × 8,6 mm, a cała bulla ok. 13 × 12 mm przy grubości 3 mm. W piśmie paleohebrajskim odczytano na niej napis:
„Należący do Ezechiasza [syna] Achaza, króla Judy” (hebr. lecḥizqijahu [ben] achaz melech jehuda).
Nad napisem widnieje uskrzydlona tarcza słoneczna z opuszczonymi skrzydłami, flankowana dwoma symbolami ankh — egipskimi znakami życia.
- Gdzie: wykopaliska na Ofelu, u podnóża południowego muru Wzgórza Świątynnego w Jerozolimie — w warstwie odpadków przy pozostałościach budowli o charakterze królewskim.
- Kiedy: bulla została wydobyta podczas prac w latach 2009–2010, a jej identyfikację jako pieczęci Ezechiasza ogłoszono publicznie w grudniu 2015 roku.
- Kto: wykopaliska prowadziła dr Eilat Mazar z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie. Bullę znaleziono podczas mokrego przesiewania ziemi (nadzorowała je Efrat Greenwald), a jako pieczęć Ezechiasza rozpoznała ją Reut Ben-Aryeh. Znaleziono ją razem z 33 innymi bullami, część z hebrajskimi imionami.
Wcześniej odciski z imieniem Ezechiasza znane były jedynie z rynku antykwarycznego (od połowy lat 90.), a więc bez udokumentowanego kontekstu wykopaliskowego. Bulla z Ofelu jest pierwszą, która pochodzi z naukowo kontrolowanego wykopu.
Powiązanie z Pismem
Imię i tytuł z pieczęci — „Ezechiasz, syn Achaza, król Judy” — pokrywają się dokładnie z genealogią, którą podaje natchniony tekst. Otwierając opis panowania Ezechiasza, czytamy:
„W trzecim roku Ozeasza, syna Eli, króla Izraela, Ezechiasz, syn Achaza, króla Judy, zaczął królować.” (2 Krl 18,1, UBG)
Biblia charakteryzuje tego władcę jako reformatora, który oczyścił kult i zaufał Bogu Izraela — Jahwe (PAN):
„Zaufał Panu, Bogu Izraela. I spośród wszystkich królów Judy nie było nikogo podobnego do niego ani z tych, którzy byli po nim, ani z tych, którzy byli przed nim.” (2 Krl 18,5, UBG)
Ten sam król — jak relacjonuje 2 Krl 18–19 oraz Księga Izajasza — przeprowadził Jerozolimę przez oblężenie asyryjskie Sennacheryba. Odcisk jego prywatnej pieczęci to fizyczny przedmiot związany z administracją tego właśnie panowania.
Co pewne, a co dyskutowane
Uczciwość wobec faktów wymaga rozróżnienia tego, co ustalone, od tego, co pozostaje przedmiotem interpretacji. Odkrycie nie „dowodzi Biblii” — potwierdza natomiast historyczność samej postaci i jej tytulatury.
- Szeroki konsensus: bulla pochodzi z udokumentowanego kontekstu wykopaliskowego, a odczyt napisu jako „należący do Ezechiasza [syna] Achaza, króla Judy” jest powszechnie przyjmowany. Jest to pierwszy taki królewski odcisk z kontrolowanych badań — co potwierdza istnienie sprawnej administracji pieczętującej w Jerozolimie epoki żelaza.
- Dyskutowane — symbolika: znaczenie ikonografii bywa różnie tłumaczone. Część badaczy widzi w przejściu od uskrzydlonego skarabeusza do uskrzydlonej tarczy słonecznej wyraz teologii Bożej ochrony po ocaleniu Jerozolimy; inni traktują motyw słoneczny i znaki ankh jako typowy repertuar dworski i ślad kontaktów z Egiptem (Juda zawierała okresowo sojusze z Egiptem). To interpretacje, nie fakty twarde.
- Dyskutowane — okazy rynkowe: odciski Ezechiasza znane wcześniej z antykwariatu pozostają bez kontekstu i ich wartość dowodowa jest ograniczona; to bulla z Ofelu nadaje im wiarygodności, a nie odwrotnie.
- Wymaga weryfikacji: obecne miejsce przechowywania/eksponowania obiektu nie jest jednoznacznie podane w dostępnych źródłach — znajduje się on wśród znalezisk ekspedycji na Ofel (Uniwersytet Hebrajski).
Znaczenie
Bulla Ezechiasza nie jest „dowodem” na prawdziwość natchnionego przesłania Pisma — wiara opiera się na słowie Bożym, nie na glinie. Jest jednak mocnym świadectwem historyczności: król, którego 2 Księga Królewska nazywa synem Achaza i władcą Judy, pozostawił po sobie realny, datowalny ślad w ziemi Jerozolimy. Dla podejścia sola scriptura to zachęta, by traktować biblijne relacje jako zakotwiczone w konkretnej historii, a nie w micie. Kamień i glina milczą o teologii — ale zgodnie potwierdzają, że Ezechiasz, syn Achaza, król Judy, naprawdę zasiadał na tronie w Jerozolimie.
Źródła
- Hebrew University of Jerusalem / komunikat prasowy, „Impression of King Hezekiah’s royal seal discovered in excavations in Jerusalem” — ScienceDaily, 2.12.2015: sciencedaily.com
- Biblical Archaeology Society, „Royal Seal of Hezekiah Comes to Light”: biblicalarchaeology.org
- Sci.News, „Archaeologists Uncover Clay Seal Impression with Name of Judean King Hezekiah”: sci.news
- „King Hezekiah bulla” — Wikipedia (przegląd datowania, opisu i interpretacji): en.wikipedia.org
- Uwspółcześniona Biblia Gdańska (UBG): 2 Krl 18,1; 18,5.