Archeologia biblijna nieustannie rzuca światło na rozwój wczesnej społeczności wierzących w Mesjasza, potwierdzając historyczne zakorzenienie nowotestamentowych relacji. Na początku 2021 roku oczy badaczy i miłośników historii biblijnej zwróciły się ku małej galilejskiej wsi et-Taiyiba, leżącej w Dolinie Jezreel. To właśnie tam dokonano niezwykłego odkrycia, które w namacalny sposób łączy epokę bizantyjską z fundamentami wiary zapisanymi na kartach Ewangelii Mateusza. Grecka inskrypcja dedykacyjna, zawierająca imię Mesjasza i Jego ziemskiej matki, stanowi bezcenny pomnik wiary tamtejszych mieszkańców.
Czym jest to odkrycie
W styczniu 2021 roku Izraelski Urząd ds. Antyków (Israel Antiquities Authority) oficjalnie poinformował o odnalezieniu kamiennego nadproża z wyrytą inskrypcją w języku greckim. Odkrycia dokonał zespół pod kierownictwem archeologa Tzachiego Langa podczas prac wykopaliskowych w miejscowości et-Taiyiba, położonej w Dolinie Jezreel (Galilea). Kamień, który pierwotnie stanowił część ramy drzwi wejściowych do okazałego kościoła z okresu bizantyjskiego, datowany jest na koniec V wieku n.e. Inskrypcja zachowała się w doskonałym stanie, a jej tekst brzmi: „Chrystus zrodzony z Marii. To dzieło najbardziej bogobojnego i pobożnego biskupa Teodozjusza oraz nędznego Tomasza zostało zbudowane od fundamentów…”. Odkrycie to stanowi pierwszy materialny, archeologiczny dowód na obecność wczesnochrześcijańskiej społeczności w tej konkretnej galilejskiej wsi.
Powiązanie z Pismem
Inskrypcja bezpośrednio odnosi się do tożsamości Jeszui (Jezusa) jako Mesjasza („Chrystusa”) zrodzonego z Marii. Formuła ta stanowi wyraźne echo pierwszego rozdziału Ewangelii według Mateusza, który szczegółowo opisuje rodowód oraz narodzenie Zbawiciela, podkreślając Jego ludzkie przyjście na świat z dziewicy Marii. W Biblii, a szczególnie w pismach Nowego Przymierza, narodzenie to ukazywane jest jako wypełnienie starożytnych proroctw przekazanych przez proroków Boga Jahwe (PAN). Ewangelista Mateusz relacjonuje to wydarzenie w następujący sposób:
„A Jakub spłodził Józefa, męża Marii, z której narodził się Jezus, zwany Chrystusem.” — Mt 1,16 (UBG)
Sama fraza „Chrystus zrodzony z Marii” służyła w starożytności nie tylko jako wyznanie wiary, ale również jako teologiczna tarcza mająca chronić wchodzących do świątyni przed złymi mocami. Wskazuje ona na centralną prawdę o wcieleniu Syna Bożego, o której pisze również Mateusz kilka wersetów dalej:
„Oto dziewica będzie brzemienna i urodzi syna, któremu nadadzą imię Emmanuel, co się tłumaczy: Bóg z nami.” — Mt 1,23 (UBG)
Co pewne, a co dyskutowane
Status tego odkrycia jest w pełni potwierdzony przez środowisko naukowe. Autentyczność inskrypcji, jej datowanie na koniec V wieku n.e. oraz odczytanie greckiego tekstu nie budzą wątpliwości wśród epigrafików i archeologów. Inskrypcja wymienia biskupa Teodozjusza, który jest postacią historyczną, znaną jako arcybiskup metropolii Bet Szean (Scytopolis), pod której jurysdykcję podlegał wówczas ten region. Dyskutowany w kręgach naukowych bywa dokładny kontekst architektoniczny – kamień z inskrypcją został wtórnie użyty w późniejszej budowli z okresu bizantyjskiego lub wczesnoislamskiego, co jest powszechnym zjawiskiem w archeologii Bliskiego Wschodu. Nie zmienia to jednak faktu, że pierwotnie zdobił on wejście do świątyni chrześcijańskiej z V wieku, dowodząc obecności prężnie działającej parafii pod przewodnictwem hierarchii kościelnej.
Znaczenie
Dla badaczy Nowego Testamentu oraz historii wczesnego Kościoła inskrypcja z et-Taiyiba ma ogromne znaczenie regionalne. Dotychczas brakowało twardych dowodów archeologicznych na to, że w okresie bizantyjskim ta konkretna wieś w Galilei była zamieszkana przez chrześcijan. Odkrycie to pokazuje, jak głęboko wiara w Jeszuę (Jezusa) przenikała codzienne życie mieszkańców tamtejszych terenów. Umieszczenie imienia Mesjasza na nadprożu drzwi wejściowych nawiązuje do biblijnego zwyczaju oznaczania wejść do domostw, co miało przynieść błogosławieństwo i ochronę Boga Jahwe (PAN). Dla wiernych opierających swoją wiarę wyłącznie na Piśmie Świętym (sola scriptura), znalezisko to jest pięknym, historycznym świadectwem tego, jak wczesne pokolenia uczniów utrwalały prawdę o narodzeniu Zbawiciela z Marii, zapisaną pierwotnie na natchnionych kartach Ewangelii.