Wśród malowniczych wzgórz dzisiejszej Jordanii wznoszą się monumentalne ruiny Gerazy (współczesnego Jerash) – jednego z najwspanialszych i najlepiej zachowanych miast rzymskiego Dekapolu. Dla czytelników Pisma Świętego nazwa ta natychmiast przywodzi na myśl jedno z najbardziej spektakularnych wydarzeń opisanych w Ewangeliach: uwolnienie człowieka opętanego przez legion demonów przez Mesjasza, Jeszuę (Jezusa). Choć samo miasto leżało w pewnym oddaleniu od Jeziora Galilejskiego, to jego potęga, kultura i terytorium wywarły niezatarte piętno na realiach Nowego Testamentu. Badania archeologiczne tego obszaru rzucają unikalne światło na tło kulturowe i geograficzne opisanych cudów.
Czym jest to odkrycie
Geraza (Jerash) to najlepiej zachowane miasto zrzeszenia Dekapolu – związku dziesięciu helenistycznych miast na wschodnich rubieżach Cesarstwa Rzymskiego. Systematyczne prace archeologiczne odsłoniły tu zdumiewający kompleks urbanistyczny o wielkim znaczeniu historycznym. Do najważniejszych odkrytych obiektów należy unikalny, owalny plac (datowany na około 130 rok n.e. o wymiarach około 90 na 80 metrów, otoczony jońskimi kolumnadami) oraz monumentalne, kolumnowe kardo stanowiące główną arterię miasta.
Badacze zidentyfikowali również wspaniałe sanktuaria pogańskie, w tym świątynię Zeusa wzniesioną na potężnym podium o wymiarach około 41 na 28 metrów (konsekrowaną w latach 162–163 n.e.) oraz świątynię Artemidy. Na terenie stanowiska znajdują się także doskonale zachowany hipodrom, teatry oraz rozległy zespół bizantyjskich kościołów z VI wieku n.e., wśród których wyróżnia się świątynia pod wezwaniem św. Jerzego. Odkrycia te pozwalają precyzyjnie zrekonstruować wygląd bogatego, pogańskiego polis z czasów nowotestamentowych.
Powiązanie z Pismem
Główne powiązanie biblijne Gerazy dotyczy wariantów tekstowych Ewangelii Marka i Łukasza. W najstarszych manuskryptach spotykamy określenie „kraj Gerazeńczyków” (Mk 5,1; Łk 8,26) jako miejsce, do którego przybył Jeszua (Jezus) po uciszeniu burzy na Jeziorze Galilejskim. To właśnie tam doszło do uwolnienia człowieka z legionu demonów, które następnie weszły w stado świń.
„I przeprawili się za morze do krainy Gadareńczyków. A gdy on wyszedł z łodzi, zaraz wybiegł mu naprzeciw z grobowców człowiek mający ducha nieczystego.” — Mk 5,1-2 (UBG)
Ewangelista Marek notuje, że po tym niezwykłym cudzie uwolniony i w pełni uzdrowiony człowiek nie udał się bezpośrednio za Mesjaszem, lecz otrzymał konkretne zadanie ewangelizacyjne. Miał świadczyć o miłosierdziu, jakiego doświadczył od Jahwe (PAN) (PANU).
„Lecz Jezus mu nie pozwolił, ale powiedział: Idź do domu, do swoich, i opowiedz im, jak wielkie rzeczy Pan ci uczynił i jak się nad tobą zmiłował. Odszedł więc i zaczął w Dekapolu opowiadać, jak wielkie rzeczy Jezus mu uczynił. I wszyscy się dziwili.” — Mk 5,19-20 (UBG)
Słowa te doskonale korelują z faktem, że Geraza była wiodącym ośrodkiem Dekapolu. Świadectwo uzdrowionego z pewnością dotarło do tego tętniącego życiem pogańskiego miasta, przygotowując grunt pod późniejszy rozwój chrześcijaństwa na tych terenach, czego materialnym dowodem są liczne kościoły bizantyjskie z VI wieku odkryte przez archeologów.
Co pewne, a co dyskutowane
Tożsamość ruin w Jerash jako starożytnej Gerazy jest całkowicie bezdyskusyjna i potwierdzona licznymi inskrypcjami oraz źródłami pisanymi (m.in. u Józefa Flawiusza). Pewne jest również, że miasto to stanowiło kulturowe i polityczne serce regionu w czasach rzymskich.
Przedmiotem dyskusji naukowej pozostaje natomiast dokładna lokalizacja samego cudu wypędzenia demonów. Ponieważ historyczna Geraza leży około 50 kilometrów na południowy wschód od Jeziora Galilejskiego, stado świń nie mogło rzucić się bezpośrednio z urwiska do wody w samym mieście. Dlatego badacze i lingwiści biblijni wskazują, że ewangeliczne określenie „kraj Gerazeńczyków” odnosiło się do szerokiego terytorium (strefy wpływów) podległego temu potężnemu polis, które rozciągało się aż do brzegów jeziora. Alternatywne warianty tekstowe w innych rękopisach (np. „Gadareńczyków” lub „Gergezeńczyków”) odzwierciedlają próby dokładniejszego doprecyzowania tej lokalizacji przez starożytnych kopistów.
Znaczenie
Odkrycie i zachowanie Gerazy ma fundamentalne znaczenie dla zrozumienia realiów Nowego Testamentu. Ukazuje ono potęgę i charakter pogańskiego świata, z którym bezpośrednio konfrontował się Mesjasz i Jego uczniowie. Obecność świątyń Zeusa i Artemidy oraz wielkiego hipodromu uświadamia nam, jak głęboko zakorzeniony w bałwochwalstwie był obszar Dekapolu.
Dla wierzących opierających się wyłącznie na Piśmie (sola scriptura), Geraza stanowi materialne świadectwo wiarygodności tła geograficzno-historycznego Ewangelii. Pokazuje, że autorzy biblijni doskonale orientowali się w podziale administracyjnym ówczesnej Judei i Syrii. Co więcej, fakt istnienia tak silnego ośrodka pogańskiego tuż obok Galilei nadaje głębszy sens misji Jeszui, który przyniósł światło zbawienia także narodom pogańskim zamieszkującym te tereny.
Źródła
- https://en.wikipedia.org/wiki/Temple_of_Artemis,_Jerash
- https://universes.art/en/art-destinations/jordan/jerash/oval-plaza
- https://en.wikipedia.org/wiki/Exorcism_of_the_Gerasene_demoniac