Nad północno-zachodnim brzegiem Jeziora Galilejskiego, w miejscu zwanym Tabgha, wznosi się skromna świątynia z ciemnego kamienia bazaltowego. Kościół Prymatu św. Piotra skrywa w swoim wnętrzu niezwykłą pamiątkę archeologiczną i historyczną – naturalną skałę, znaną jako Mensa Christi (Stół Chrystusa). Według wielowiekowej tradycji to właśnie na tej skale zmartwychwstały Mesjasz, Jeszua (Jezus), przygotował posiłek dla swoich uczniów i trzykrotnie zapytał Szymona Piotra o miłość, przywracając go do pasterskiej służby. Choć sama lokalizacja opiera się na tradycji lokalnej, badania archeologiczne potwierdziły istnienie w tym miejscu bardzo wczesnego sanktuarium chrześcijańskiego, którego początki sięgają IV wieku n.e.
Czym jest to odkrycie
Miejscowość Tabgha, historycznie identyfikowana z grecką nazwą Heptapegon (siedem źródeł), stała się celem systematycznych badań archeologicznych prowadzonych przez franciszkanów. Najważniejszym elementem architektonicznym dzisiejszego kościoła, wzniesionego w 1933 roku, są fundamenty znacznie starszych budowli. Archeolodzy odkryli, że współczesna bazaltowa konstrukcja włącza w swoje mury pozostałości kaplicy z IV wieku.
Kluczowym punktem odniesienia dla datowania i identyfikacji tego miejsca są zapiski starożytnych pielgrzymów. Hiszpańska pątniczka Egeria, która odwiedziła Ziemię Świętą około 381 roku n.e., opisała to miejsce niezwykle szczegółowo. Wspomniała o schodach prowadzących do wody oraz o płaskiej skale, na której Pan miał położyć posiłek. Te same schody oraz fragmenty murów z IV wieku, zniszczone później podczas najazdów perskich lub arabskich, zostały odsłonięte i zabezpieczone przez badaczy, potwierdzając wiarygodność starożytnych opisów podróżniczych.
Powiązanie z Pismem
Opisywane miejsce bezpośrednio wiąże się z wydarzeniami zapisanymi w 21. rozdziale Ewangelii Jana. Po zmartwychwstaniu Jeszua (Jezus) objawił się uczniom, którzy przez całą noc bezskutecznie łowili ryby w Jeziorze Tyberiadzkim. Na Jego słowo zarzucili sieć po prawej stronie łodzi i wyciągnęli mnóstwo ryb, po czym wyszli na brzeg, gdzie czekało już przygotowane śniadanie.
„A gdy wyszli na brzeg, zobaczyli żarzące się węgle i leżącą na nich rybę oraz chleb.” — J 21,9 (UBG)
To właśnie owa skała, dziś widoczna u stóp ołtarza wewnątrz kościoła jako Mensa Christi, miała służyć za stół podczas tego niezwykłego spotkania. To tam miała miejsce kluczowa rozmowa z Piotrem, w której Mesjasz trzykrotnie nakazał mu paść swoje owce, co symbolicznie wymazało wcześniejsze trzykrotne zaparcie się Nauczyciela.
„A gdy zjedli, Jezus zapytał Szymona Piotra: Szymonie, synu Jonasza, miłujesz mnie bardziej niż ci? Odpowiedział mu: Tak, Panie, ty wiesz, że cię miłuję. Powiedział do niego: Paś moje baranki.” — J 21,15 (UBG)
Co pewne, a co dyskutowane
W świetle dowodów archeologicznych rzeczą pewną jest, że obecny kościół z 1933 roku stoi na fundamentach kaplicy z końca IV wieku, co doskonale koresponduje z relacją Egerii z 381 roku. Odkryte pod murami stopnie skalne wycięte w bazalcie oraz zarysy starożytnych ścian jednoznacznie potwierdzają, że wczesnobatyccy chrześcijanie czcili to konkretne miejsce nad brzegiem jeziora jako przestrzeń świętą.
Z perspektywy historyczno-naukowej należy jednak odróżnić dowody archeologiczne od tradycji lokalizacyjnej. Choć mamy pewność, że chrześcijanie z IV wieku wierzyli, iż to właśnie tutaj Jahwe (PAN) objawił swoją moc przez zmartwychwstałego Syna, nie ma bezpośrednich dowodów epigraficznych (np. inskrypcji z I wieku), które mogłyby ze stuprocentową pewnością dowieść, że to dokładnie na tej skale leżały chleb i ryby. Tekst Ewangelii Jana nie podaje dokładnych współrzędnych geograficznych, wskazując jedynie ogólnie na brzegi Morza Tyberiadzkiego. Lokalizacja w Tabdze pozostaje jednak najbardziej prawdopodobnym i jedynym historycznie poświadczonym kandydatem.
Znaczenie
Dla badaczy Pisma Świętego oraz osób wierzących, odkrycie pozostałości IV-wiecznej kaplicy wokół Mensa Christi ma ogromne znaczenie. Pokazuje ono ciągłość pamięci historycznej najwcześniejszych gmin chrześcijańskich. Zanim tradycje zostały spisane w późniejszych dogmatach, pierwsi uczniowie i ich następcy pielgrzymowali do konkretnych, fizycznych miejsc w Galilei, aby wspominać realne wydarzenia z życia i zmartwychwstania Jeszua. Odkrycie to nie tyle „udowodnia” prawdziwość zmartwychwstania w sensie empirycznym, ile stanowi materialne świadectwo wiarygodności topograficznej Ewangelii i głębokiego zakorzenienia tradycji nowotestamentowej w realiach geograficznych ziemi Izraela.