Kiedy czytamy biblijne relacje o dramatycznym upadku Jerozolimy i zburzeniu Pierwszej Świątyni, stajemy twarzą w twarz z postaciami babilońskich dowódców i urzędników, którzy realizowali wolę króla Nabuchodonozora II. Przez stulecia sceptycy mogli traktować te szczegółowe imiona i tytuły jako późniejszą kreację literacką. Jednak babilońskie tabliczki i inskrypcje klinowe rzucają niezwykłe światło na te wydarzenia. Jednym z najważniejszych, a zarazem wywołujących dyskusje naukowe artefaktów jest tak zwana Pryzma Nabuchodonozora II, która wymienia z imienia i funkcji najwyższych dostojników imperium nowobabilońskiego, w tym postacie, które możemy utożsamić z bohaterami relacji proroka Jeremiasza.
Czym jest to odkrycie
Odkrycie to wiąże się z glinianym dokumentem klinowym znanym jako Pryzma Nabuchodonozora II (skatalogowana w Muzeum Starożytnego Orientu w Stambule pod numerem EŞ 7834). Jest to wieloboczny graniastosłup pokryty pismem klinowym, na którym spisano oficjalną listę dworzan, urzędników państwowych, namiestników prowincji oraz dowódców wojskowych służących na dworze babilońskim w okresie panowania Nabuchodonozora II. Dokument ten, sporządzony w języku akadyjskim, stanowi bezcenne źródło wiedzy o strukturze administracyjnej imperium. Wśród setek imion i tytułów badacze zidentyfikowali postacie o imionach Nergal-szar-usur (Nergal-Sar-Eser) oraz Nabu-zer-iddina (Nebuzaradan), pełniące kluczowe role na dworze królewskim.
Powiązanie z Pismem
W Księdze Jeremiasza oraz w Drugiej Księdze Królewskiej odnajdujemy szczegółowe opisy zdobycia Jerozolimy przez wojska babilońskie. Pismo Święte wymienia z imienia oficerów, którzy wkroczyli do zdobytego miasta i decydowali o losie ocalałych mieszkańców oraz samego proroka Jeremiasza. Jahwe (PAN) zapowiedział te wydarzenia, a ich historyczny przebieg został utrwalony na kartach natchnionego tekstu.
W Księdze Jeremiasza czytamy o wejściu babilońskich książąt do Jerozolimy:
„I weszli do niego wszyscy książęta króla Babilonu, i zasiedli w Bramie Środkowej: Nergalsarezer, Samgarnebo, Sarsechim, Rabsaris, Nergalsarezer, Rabmag i pozostali książęta króla Babilonu.” — Jr 39,3 (UBG)
W dalszej części tej samej relacji pojawia się postać Nebuzaradana, dowódcy straży, który odegrał kluczową rolę w deportacji ludności oraz w ocaleniu samego Jeremiasza, działając z rozkazu Nabuchodonozora:
„A co do Jeremiasza Nabuchodonozor, król Babilonu, nakazał Nebuzaradanowi, dowódcy gwardii: Weź go, zajmij się nim i nie czyń mu nic złego, lecz postąp z nim tak, jak on ci powie. Posłali więc Nebuzaradan, dowódca gwardii, oraz Nebuszasban, Rabsaris, Nergalsarezer, Rabmag i wszyscy dostojnicy króla Babilonu po niego;” — Jr 39,11-13 (UBG)
Pryzma ze Stambułu wymienia postać określaną jako Nergal-szar-usur, noszącą babiloński tytuł „sin-magir” (co odpowiada biblijnemu Rabmag), oraz postać Nabu-zer-iddina, opisywaną jako „dowódca gwardii królewskiej” (co odpowiada biblijnemu dowódcy straży przybocznej).
Co pewne, a co dyskutowane
W ocenie historycznej i archeologicznej status tego odkrycia określa się jako mieszany, ponieważ wymaga ono ostrożnego rozróżnienia między faktami bezspornymi a hipotezami identyfikacyjnymi. Do faktów pewnych należy to, że pryzma EŞ 7834 jest autentycznym, starożytnym dokumentem z czasów Nabuchodonozora II i dowodzi istnienia urzędów o nazwach dokładnie odpowiadających tym zapisanym w Biblii (takich jak Rabmag czy dowódca straży).
Tożsamość Nergal-Sar-Esera (Nergal-szar-usur) jest powszechnie akceptowana przez historyków. Postać ta, wymieniona na pryzmie jako wysoki urzędnik państwowy, to najprawdopodobniej ten sam człowiek, który później – po zamordowaniu syna Nabuchodonozora – sam zasiadł na tronie Babilonu jako król Neriglissar (rządzący w latach 560–556 przed Chr.). Jego obecność pod Jerozolimą w 586 roku przed Chr. jako jednego z głównych dowódców jest w pełni zgodna z jego wysoką pozycją opisaną na pryzmie.
Kwestią dyskusyjną pozostaje natomiast jednoznaczna identyfikacja Nebuzaradana (Nabu-zer-iddina) na tym konkretnym zabytku. Choć imię to pojawia się w babilońskich tekstach administracyjnych z tego okresu w odniesieniu do dowódcy gwardii, stan zachowania niektórych partii inskrypcji na pryzmie oraz powszechność stosowania pewnych imion w tamtej epoce sprawiają, że część asyriologów zaleca ostrożność. Nie ulega jednak wątpliwości, że babilońskie inskrypcje potwierdzają istnienie dokładnie takiego urzędu i imienia w najbliższym otoczeniu Nabuchodonozora II.
Znaczenie
Dla badaczy stojących na gruncie Sola Scriptura, traktujących tekst biblijny jako wiarygodne źródło historyczne, odkrycie to ma duże znaczenie ilustracyjne. Nie traktujemy archeologii jako narzędzia, które musi „udowadniać” prawdziwość Słowa Bożego – wiarygodność Pisma opiera się na autorytecie samego Boga. Niemniej jednak, zbieżność tak specyficznych szczegółów, jak imiona babilońskich oficerów i ich unikalne tytuły urzędowe, pokazuje, że autorzy biblijni posiadali precyzyjną, naoczną wiedzę o realiach politycznych i wojskowych VI wieku przed Chr.
Pryzma Nabuchodonozora II stanowi doskonały dowód na to, że relacje zawarte w Księdze Jeremiasza i Drugiej Księdze Królewskiej nie są późniejszą legendą, lecz wiernym zapisem historycznych wydarzeń, w których Jahwe (PAN) realizował swoje wyroki wobec Judy, posługując się konkretnymi, dającymi się zidentyfikować w historii postaciami.