Definicja
Termin „midrasz” (hebr. מִדְרָשׁ) pochodzi od czasownika darasz, który dosłownie oznacza „szukać”, „badać” lub „dociekać”. W ścisłym znaczeniu jest to starożytna rabiniczna metoda interpretacji i egzegezy tekstu biblijnego, mająca na celu wydobycie głębszego, często ukrytego sensu, wypełnienie luk w narracji lub wyciągnięcie moralnego pouczenia. Słowo to określa również całe zbiory żydowskich pism (powstających od starożytności do średniowiecza), które komentują poszczególne księgi Biblii, dzieląc się głównie na midrasze prawne (halachiczne) i narracyjne (aggadyczne).
Podstawa biblijna
Samo hebrajskie słowo midrasz pojawia się w Tanachu nielicznie, zazwyczaj w odniesieniu do kronik lub spisanych relacji historycznych proroków, jak w przypadku historii proroka Iddo.
„Ale pozostałe dzieje Abiasza, jego czyny i słowa są zapisane w księdze proroka Iddo.” — 2Krn 13,22 (UBG)
Koncepcja głębokiego „badania” (hebr. darasz) Prawa Bożego jest ukazana w Biblii jako szlachetna postawa, czego przykładem był Ezdrasz (Ezd 7,10). Jednakże Pismo Święte jasno ostrzega przed sytuacją, w której ludzkie interpretacje i tradycje religijne – w tym te, które z czasem ukształtowały literaturę midraszową – stają się ważniejsze niż nakazy, które wydał Jahwe (PAN) (PAN – przekłady, w tym UBG, oddają to imię własne słowem „Pan”). Jeszua (Jezus) stanowczo upominał ówczesnych nauczycieli za stawianie tradycji ponad Słowem:
„Wy bowiem, opuściwszy przykazania Boże, trzymacie się tradycji ludzkiej, obmywania dzbanków i kubków. I wiele innych tym podobnych rzeczy czynicie.” — Mk 7,8 (UBG)
Dlatego każda interpretacja, w tym rabiniczna, musi być poddana osądowi natchnionego tekstu (Dz 17,11).
Znaczenie w Hebrew Roots
W perspektywie biblijnej midrasz jest traktowany jako wartościowe źródło historyczne i kulturowe, ale nigdy jako autorytet równy Pismu (zgodnie z zasadą sola scriptura). Poznawanie literatury rabinicznej bywa pożyteczne poznawczo, ponieważ ukazuje tło epoki, żydowski sposób myślenia, idiomy oraz metody argumentacji, z którymi na co dzień spotykał się Jeszua i Jego apostołowie. Należy jednak podchodzić do tej literatury wysoce krytycznie. Tradycja rabiniczna ma bowiem tendencję do nadpisywania własnej teologii nad wyraźne słowa Biblii. Jeśli jakikolwiek midrasz przeczy nauce Prawa Bożego lub unieważnia przykazania na rzecz ludzkich tradycji (Mk 7,9), wierzący musi bezwzględnie odrzucić taką interpretację. Prawdziwym i ostatecznym autorytetem w życiu ucznia Mesjasza pozostaje wyłącznie Słowo Jahwe.
Powiązane pojęcia
- Aggada – narracyjna i homiletyczna część tradycji rabinicznej, często wykorzystująca midrasze do opowiadania historii i przypowieści.
- Halacha – prawny aspekt judaizmu, z którym midrasz halachiczny jest ściśle powiązany poprzez interpretację przykazań.
- Talmud – obszerny zbiór tradycji ustnej, który obok midraszy stanowi fundament judaizmu rabinicznego i podlega tej samej krytyce.
- Tora – jedyne i nieomylne Prawo Boże, które nie zostało zniesione i stanowi ostateczny autorytet do weryfikacji wszelkich ludzkich interpretacji.
Studiuj dalej w narzędziach:
- Biblia interlinearna — tekst hebrajski/grecki z numeracją Stronga i morfologią.
- Konkordancja Stronga — przeszukaj wystąpienia słów oryginału w całej Biblii.