Imię Aleksander wywodzi się z języka greckiego i należy do jednych z najbardziej rozpoznawalnych imion w historii ludzkości. Jego klasyczne znaczenie to „obrońca ludzi” lub „odpierający mężów”, co nadaje mu zdecydowany, niemal wojskowy i heroiczny charakter. W Nowym Testamencie spotykamy kilku mężczyzn noszących to imię, co doskonale świadczy o jego ogromnej popularności w ówczesnym świecie, silnie poddanym wpływom kultury hellenistycznej.
Pochodzenie i znaczenie imienia Aleksander
Etymologia imienia Aleksander sięga starożytnej Grecji. Zapisywane w oryginale jako Aleksandros (Ἀλέξανδρος), składa się z dwóch wyraźnych członów. Pierwszy z nich, czasownik alexein (ἀλέξειν), oznacza „bronić”, „odpierać ataki”, „wspomagać” lub „chronić”. Drugi człon pochodzi od słowa aner (ἀνήρ), które w dopełniaczu przyjmuje formę andros (ἀνδρός), co tłumaczymy jako „mąż”, „mężczyzna” lub, w szerszym ujęciu, po prostu „człowiek”. Połączenie tych dwóch elementów tworzy bezpośrednie znaczenie: „obrońca ludzi” lub „ten, który odpiera [wrogich] mężów”.
W starożytności imię to miało bardzo wyraźny wydźwięk militarny. Nadawano je z nadzieją, że noszący je chłopiec wyrośnie na mężnego wojownika, który będzie w stanie skutecznie ochronić swoją rodzinę, społeczność czy cały naród przed najeźdźcami. Choć pierwotnie wiązało się z fizyczną siłą, sprawnością w walce i odwagą na polu bitwy, z czasem zaczęło nabierać szerszego, bardziej metaforycznego znaczenia. Zaczęto je odnosić do kogoś, kto stoi na straży sprawiedliwości, dba o bezpieczeństwo bliskich i jest oparciem dla innych ludzi w trudnych chwilach.
Aleksander w Biblii
W 66 księgach Pisma Świętego nie znajdziemy tego imienia na kartach Starego Testamentu, jednak pojawia się ono kilkukrotnie w pismach Nowego Testamentu. Wskazuje to na silną hellenizację obszaru wschodniego basenu Morza Śródziemnego w I wieku, gdzie greckie imiona były powszechnie nadawane również w rodzinach żydowskich. Najbardziej znanym biblijnym Aleksandrem jest bez wątpienia syn Szymona Cyrenejczyka – człowieka, który został zmuszony przez rzymskich żołnierzy do niesienia krzyża, gdy Jeszua (Jezus) szedł na miejsce ukrzyżowania zwane Golgotą. Ewangelista Marek, opisując to wydarzenie, wspomina o nim wprost:
„I przymusili przechodzącego obok niejakiego Szymona z Cyreny, który szedł z pola, ojca Aleksandra i Rufusa, aby niósł jego krzyż.” — Mk 15,21 (UBG)
Fakt, że autor natchniony wymienia Aleksandra oraz jego brata Rufusa z imienia, jest niezwykle istotny. Sugeruje to jednoznacznie, że w czasie powstawania tej Ewangelii byli oni osobami powszechnie i dobrze znanymi we wczesnej wspólnocie chrześcijańskiej. Ojciec, który niósł krzyż Zbawiciela, najwyraźniej przekazał wiarę swoim synom, a oni sami stali się aktywnymi, rozpoznawalnymi i szanowanymi członkami wczesnego Kościoła.
Oprócz syna Szymona z Cyreny, Pismo Święte wspomina o kilku innych mężczyznach noszących to popularne imię. W Dziejach Apostolskich pojawia się Aleksander, wpływowy członek żydowskiej rady najwyższej, uczestniczący w przesłuchaniu apostołów Piotra i Jana po uzdrowieniu chromego (Dz 4,6). Inny Aleksander to Żyd z Efezu, który próbował przemawiać do wzburzonego tłumu w teatrze podczas potężnych zamieszek wywołanych przez rzemieślnika Demetriusza (Dz 19,33). Z kolei w listach apostoła Pawła znajdujemy smutne wzmianki o osobach, które odstąpiły od zdrowej nauki lub wręcz wyrządziły apostołowi szkodę. Mowa tu o Aleksandrze, który odrzucił wiarę i dobre sumienie, przez co Paweł musiał wyciągnąć wobec niego konsekwencje dyscyplinarne (1 Tm 1,20), oraz o Aleksandrze kotlarzu, który wyrządził apostołowi wiele zła (2 Tm 4,14). Różnorodność tych postaci pokazuje obiektywizm relacji biblijnej – imię to było niezwykle powszechne, a jego nosiciele stawali po różnych stronach duchowej rzeczywistości: od wiernych uczniów, przez zagubionych buntowników, aż po otwartych przeciwników ewangelii.
Znaczenie duchowe i przesłanie
Chociaż imię Aleksander wywodzi się z kultury pogańskiej, jego głębokie znaczenie – „obrońca ludzi” – można pięknie i praktycznie odnieść do prawd biblijnych. Prawdziwym i najdoskonalszym obrońcą człowieka jest sam Bóg. Jahwe (PAN) (PAN – uwaga: zaktualizowane wydanie Biblii Gdańskiej, UBG, w ten sposób oddaje imię Boże w Starym Testamencie) wielokrotnie objawia się w Piśmie Świętym jako tarcza, twierdza, skała i niezawodny ratunek dla swojego ludu (Ps 18,2). To On odpiera ataki duchowych wrogów, staje w obronie uciśnionych i troszczy się o tych, którzy Mu zaufali.
Dla wierzącego mężczyzny noszącego imię Aleksander, jego etymologia może stanowić wspaniałe wezwanie do naśladowania charakteru samego Boga. W realiach Nowego Przymierza to Jeszua staje się naszym Orędownikiem i Obrońcą przed tronem Ojca (1 J 2,1). Być „obrońcą ludzi” w ujęciu biblijnym nie oznacza dzisiaj prowadzenia wojen zbrojnych czy polegania na sile fizycznej. Oznacza to raczej stawanie w obronie czystości i prawdy ewangelii, opiekowanie się słabszymi, wdowami i sierotami w ich ucisku (Jk 1,27) oraz bycie stabilnym, duchowym oparciem dla swojej rodziny.
Wymaga to nałożenia pełnej zbroi Bożej, o której pisał apostoł Paweł, aby móc ostać się wobec zasadzek diabła (Ef 6,11). Historia synów Szymona z Cyreny przypomina również o ogromnej wartości dziedzictwa wiary. Aleksander z Ewangelii Marka stał się częścią wspólnoty wierzących, ponieważ jego ojciec miał dosłowne, fizyczne spotkanie z cierpiącym Mesjaszem. To zachęca każdego wierzącego ojca, męża czy brata, by swoim życiem, postawą i niezłomnym świadectwem „bronić” swoich bliskich przed wpływem zgubnych ideologii tego świata, prowadząc ich do osobistego poznania jedynego Zbawiciela.
Warianty, zdrobnienia i ciekawostki
Imię Aleksander, ze względu na swoją bardzo długą historię i międzynarodowy charakter, doczekało się wielu form, wariantów i zdrobnień w niemal każdym języku świata. W języku polskim najpopularniejszymi, codziennymi zdrobnieniami są Olek i Alek. Istnieje również pokrewne imię Aleksy, które wywodzi się z tego samego greckiego rdzenia alexein (bronić), lecz funkcjonuje w polszczyźnie jako zupełnie osobna forma imienia.
W języku angielskim imię to przybiera formę Alexander, w hiszpańskim – Alejandro, we włoskim – Alessandro, we francuskim – Alexandre, a w językach wschodniosłowiańskich bardzo powszechny i lubiany jest wariant Sasza (funkcjonujący jako zdrobnienie od Aleksandra). Warto zauważyć, że imię to nosiło wielu władców, starożytnych wodzów i uczonych, co sprawiło, że na stałe wpisało się ono w kanon imion tradycyjnych i ponadczasowych, rozpoznawalnych pod każdą szerokością geograficzną. Choć w świecie antycznym rozsławił je macedoński wódz, dla wnikliwego czytelnika Biblii najciekawsze pozostaje jego codzienne, zwyczajne użycie w realiach pierwszego wieku, o czym dobitnie świadczą karty Nowego Testamentu.
Podsumowanie
Aleksander to imię o niezwykle silnym, greckim rodowodzie, oznaczające „obrońcę ludzi” lub „odpierającego wrogów”. W natchnionej relacji biblijnej odnajdujemy je wyłącznie w Nowym Testamencie, gdzie nosił je między innymi syn Szymona z Cyreny, co stanowi piękny i poruszający obraz przekazywania żywej wiary z pokolenia na pokolenie. Dla współczesnego chrześcijanina znaczenie tego imienia może być wspaniałą inspiracją do przyjęcia duchowej postawy obrońcy prawdy ewangelii, stającego w obronie słabszych w oparciu o siłę, którą daje wyłącznie sam Bóg.