Imię Marek pochodzi z języka łacińskiego, od rzymskiego imienia Marcus, i jest ściśle związane z antycznym bogiem wojny, Marsem. Jego etymologiczne znaczenie tłumaczy się najczęściej jako „wojowniczy” lub „poświęcony Marsowi”. Choć imię to wywodzi się z kultury pogańskiej, na kartach Pisma Świętego nosi je jedna z ważnych postaci wczesnego Kościoła, ewangelista i współpracownik apostołów, którego życie ukazuje niezwykłą drogę duchowego dojrzewania.
Pochodzenie i znaczenie imienia Marek
W starożytnym Rzymie Marcus był jednym z najpopularniejszych imion (tzw. praenomen), nadawanym chłopcom w wielu patrycjuszowskich i plebejskich rodach. Rdzeń tego słowa bezpośrednio nawiązuje do Marsa, rzymskiego bóstwa wojny, co nadawało imieniu wyraźnie militarny charakter. Oznaczało ono człowieka o usposobieniu wojownika – kogoś mężnego, gotowego do walki, odważnego i zdeterminowanego. W kulturze rzymskiej, która niezwykle ceniła cnoty wojskowe, noszenie imienia wskazującego na „wojowniczość” było powodem do dumy.
W czasach nowotestamentowych, w zhellenizowanym i zromanizowanym świecie basenu Morza Śródziemnego, imiona łacińskie i greckie były powszechnie używane również przez Żydów. Bardzo często przyjmowali oni drugie imię, ułatwiające funkcjonowanie w pogańskim społeczeństwie. Tak było również w przypadku biblijnego nosiciela tego imienia, który łączył żydowskie dziedzictwo z kulturą ówczesnego imperium. Dla chrześcijanina jednak pogańskie pochodzenie imienia traciło swoje pierwotne, bałwochwalcze konotacje, a „wojowniczość” nabierała zupełnie nowego, duchowego wymiaru.
Marek w Biblii
W Nowym Testamencie imię to nosi Jan Marek (gdzie Jan to jego imię żydowskie, a Marek – rzymskie). Był on członkiem wczesnego Kościoła w Jerozolimie, a jego rodzina odgrywała w nim znaczącą rolę. Dom jego matki, Marii, służył jako miejsce spotkań i modlitwy dla pierwszych wierzących. To właśnie tam udał się apostoł Piotr po tym, jak anioł cudownie wyprowadził go z więzienia:
„Gdy to sobie uświadomił, przyszedł do domu Marii, matki Jana, którego nazywano Markiem, gdzie wielu zebrało się na modlitwie.” — Dz 12,12 (UBG)
Marek był kuzynem Barnaby (Kol 4,10) i wyruszył wraz z nim oraz z Pawłem w pierwszą podróż misyjną jako ich pomocnik (Dz 12,25; Dz 13,5). Jednak w Perge w Pamfilii młody Marek podjął decyzję o opuszczeniu apostołów i wrócił do Jerozolimy (Dz 13,13). Pismo Święte nie podaje wprost powodów tej decyzji – mogły to być trudy podróży, tęsknota za domem lub obawy przed niebezpieczeństwami.
Ten krok miał jednak poważne konsekwencje. Kiedy Paweł i Barnaba planowali drugą podróż misyjną, Barnaba chciał ponownie zabrać Marka. Paweł jednak stanowczo się temu sprzeciwił, uważając, że nie należy brać kogoś, kto wcześniej odłączył się od nich i nie brał udziału w pracy. Różnica zdań między apostołami była tak ostra, że doprowadziła do ich rozdzielenia: Barnaba zabrał Marka i popłynął na Cypr, a Paweł wybrał Sylasa (Dz 15,37-39).
Historia Jana Marka na tym się jednak nie kończy, a Pismo Święte ukazuje piękną przemianę w jego życiu. Po latach widzimy go ponownie u boku Pawła, który przebywając w więzieniu, pisze o nim z wielkim uznaniem. W swoim ostatnim liście Paweł prosi Tymoteusza: „Weź Marka i przyprowadź ze sobą, jest mi bowiem bardzo przydatny do posługiwania”. Marek okazał się również bliskim współpracownikiem apostoła Piotra, który w swoim liście nazywa go z wielką czułością „swoim synem” (1 P 5,13). To właśnie ten Marek, ukształtowany przez błędy młodości i łaskę, jest autorem drugiej Ewangelii, spisując w niej świadectwo o życiu i służbie Mesjasza.
Znaczenie duchowe i przesłanie
Duchowe znaczenie imienia Marek, rozpatrywane w świetle Pisma Świętego, jest niezwykle inspirujące. Chociaż etymologicznie oznacza ono „wojowniczego”, w Nowym Przymierzu walka, do której powołany jest wierzący, nie toczy się przeciwko ciału i krwi. Prawdziwy Bóg, którego imię to Jahwe (PAN) (PAN – jak oddaje to słowo Uwspółcześniona Biblia Gdańska), wzywa swój lud do walki duchowej. Apostoł Paweł wzywa wierzących, by przywdziali pełną zbroję Bożą, aby móc ostać się wobec zasadzek diabła (Ef 6,11-12).
Historia biblijnego Marka uczy nas, że prawdziwym wojownikiem w królestwie Bożym nie jest ten, kto nigdy nie upada, ale ten, kto potrafi powstać z porażki. Zbawiciel, którym jest Jeszua (Jezus), nie odrzuca tych, którzy zmagają się ze słabością, lękiem czy brakiem wytrwałości. Młody Jan Marek uciekł z duchowego pola bitwy w Pamfilii. Zawiódł zaufanie apostoła Pawła. Jednak Jeszua nie zrezygnował z niego. Dzięki cierpliwości Barnaby i własnej pokorze, Marek wrócił do służby, stając się dojrzałym „żołnierzem” Chrystusa, użytecznym i wiernym aż do końca.
Przesłanie płynące z tego imienia przypomina, że wierność w służbie dla Boga wymaga odwagi i stanowczości. Każdy wierzący jest powołany do bycia duchowym wojownikiem, który z odwagą głosi Ewangelię, staje w obronie prawdy i toczy dobry bój wiary, polegając nie na własnej sile, lecz na łasce Bożej.
Warianty, zdrobnienia i ciekawostki
Imię Marek, ze względu na swoje antyczne korzenie, występuje w wielu językach na całym świecie. W języku greckim, w którym spisano Nowy Testament, brzmi ono Markos (Μᾶρκος). W języku angielskim funkcjonuje jako krótki i stanowczy Mark, w niemieckim Markus, we włoskim Marco, a we francuskim Marc.
W języku polskim imię to cieszy się niesłabnącą popularnością od wielu dziesięcioleci. W codziennym użyciu wykształciło się wiele form pieszczotliwych i zdrobnień, takich jak: Mareczek, Maruś, Maro czy Marcik.
Ciekawostką jest fakt, że w czasach wczesnego chrześcijaństwa łączenie imienia żydowskiego (Jan – oznaczającego „Jahwe jest łaskawy”) z imieniem rzymskim (Marek – „wojowniczy”) było bardzo symbolicznym połączeniem dwóch światów. Wskazywało na to, że Ewangelia przekracza granice kulturowe, łącząc Żydów i pogan w jednym ciele, którym jest Kościół.
Podsumowanie
Imię Marek, wywodzące się z łaciny, niesie ze sobą znaczenie człowieka „wojowniczego” i odważnego. W perspektywie biblijnej ta wojowniczość nie oznacza agresji, lecz duchową wytrwałość i gotowość do służby. Historia ewangelisty Jana Marka, opisana na kartach Nowego Testamentu, jest potężnym świadectwem tego, jak Bóg potrafi przemienić ludzką słabość w siłę, czyniąc z dezertera wiernego i niezwykle użytecznego współpracownika w dziele głoszenia Ewangelii.