Imię Mateusz ma głębokie korzenie biblijne i wywodzi się z języka hebrajskiego. Jego oryginalna forma to Mattitiahu (מַתִּתְיָהוּ), co w dosłownym tłumaczeniu oznacza „dar Jahwe” lub „dar Boży”. To jedno z najbardziej rozpoznawalnych i cenionych imion na kartach Nowego Testamentu, noszone przez apostoła i ewangelistę.
Pochodzenie i znaczenie imienia Mateusz
Z punktu widzenia etymologii i onomastyki biblijnej, imię Mateusz jest zhellenizowaną formą starożytnego hebrajskiego imienia Mattitiahu. Konstrukcja tego słowa opiera się na dwóch członach. Pierwszy z nich to rzeczownik mattan (מַתָּן), który tłumaczymy jako „dar”, „prezent” lub „podarunek”. Drugi człon to Jahu (יָהוּ) – skrócona forma świętego imienia Bożego, Jahwe (PAN) – warto w tym miejscu zaznaczyć, że tradycja Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (UBG) oddaje to imię konsekwentnie jako „Pan”. Zatem pełne, autorytatywne znaczenie imienia Mateusz to „dar Jahwe” lub po prostu „dar Boży”.
W starożytnym Izraelu nadawanie imion miało ogromne znaczenie prorocze i teologiczne. Imię nie było tylko pustą etykietą, ale często stanowiło wyznanie wiary rodziców. Kiedy w izraelskiej rodzinie rodził się syn, nadanie mu imienia Mattitiahu było publiczną deklaracją, że życie ludzkie nie jest dziełem przypadku, zasługą czy prawem, lecz suwerennym darem od Najwyższego. Taka postawa uczyła pokory i całkowitej zależności od Stwórcy, przypominając słowa psalmisty, że dzieci są dziedzictwem od Pana (Ps 127,3). Wyrażało to głęboką wdzięczność za błogosławieństwo, jakim jest nowe życie.
Mateusz w Biblii
W Piśmie Świętym imię to nosi jedna z najważniejszych postaci Nowego Testamentu – apostoł i autor pierwszej ewangelii kanonicznej. Zanim jednak Mateusz został uczniem Mesjasza, znanego w ewangeliach jako Jeszua (Jezus), pracował jako celnik w Kafarnaum. Wykonywał zawód powszechnie znienawidzony w ówczesnym społeczeństwie żydowskim. Celnicy pobierali opłaty i podatki na rzecz okupacyjnego imperium rzymskiego, często przy tym nadużywając swojej władzy i bogacąc się kosztem rodaków. Z religijnego punktu widzenia byli traktowani jak zdrajcy, wyrzutki i jawni grzesznicy, z którymi pobożny Żyd nie powinien utrzymywać żadnych kontaktów. Kafarnaum, w którym Mateusz pracował, było ważnym węzłem handlowym, co oznacza, że jego komora celna przynosiła mu znaczne zyski i zapewniała materialne bezpieczeństwo.
Jednak Jeszua patrzył na ludzi zupełnie inaczej niż ówcześni przywódcy religijni. Przechodząc obok komory celnej, zauważył Mateusza i skierował do niego zaledwie dwa słowa, które całkowicie odmieniły życie tego człowieka. Ewangelia opisuje ten przełomowy moment w sposób niezwykle zwięzły:
„A odchodząc stamtąd, Jezus zobaczył człowieka zwanego Mateuszem, siedzącego w punkcie celnym. I powiedział do niego: Pójdź za mną. A on wstał i poszedł za nim.” — Mt 9,9 (UBG)
Odpowiedź Mateusza była natychmiastowa i radykalna – wstał, zostawił swoje dotychczasowe, zyskowne zajęcie i poszedł za Mistrzem. Decyzja o porzuceniu intratnego stanowiska wymagała ogromnej wiary. Co więcej, Mateusz zorganizował w swoim domu wielką ucztę, na którą zaprosił dawnych znajomych – innych celników i grzeszników (Mt 9,10; Łk 5,29). Chciał w ten sposób podzielić się z nimi swoim nowym odkryciem i przedstawić im Zbawiciela.
To właśnie Mateuszowi przypisuje się autorstwo Ewangelii, która w szczególny sposób ukazuje Żydom, że Jeszua jest obiecanym w pismach prorockich Mesjaszem, wypełniającym starotestamentowe proroctwa. Warto zauważyć, że w równoległych relacjach ewangelistów Marka i Łukasza ten sam celnik nazywany jest Lewim (Mk 2,14; Łk 5,27). Bardzo możliwe, że Mateusz to imię, które przyjął (lub które zostało mu nadane) po nawróceniu. Taka zmiana idealnie współgrałaby z jego nową tożsamością – z odrzuconego celnika stał się prawdziwym „darem Bożym” dla wczesnego Kościoła i dla kolejnych pokoleń czytających jego Ewangelię.
Znaczenie duchowe i przesłanie
Znaczenie imienia Mateusz niesie ze sobą potężne przesłanie duchowe, które jest głęboko zakorzenione w teologii biblijnej i zasadzie sola scriptura. Historia biblijnego Mateusza to wspaniały, żywy obraz Bożej łaski, która ze swej natury jest niezasłużonym darem. Fakt, że Jeszua powołał na swojego najbliższego ucznia człowieka pogardzanego przez społeczeństwo, przypomina nam, że Bóg nie powołuje sprawiedliwych, ale grzeszników do upamiętania (Mt 9,13).
Dla każdego wierzącego imię to może stanowić codzienne przypomnienie o fundamentalnej prawdzie Ewangelii: zbawienie, przebaczenie grzechów oraz życie wieczne to wyłączny dar od Boga, którego nie można kupić ani na który nie można zapracować własnymi uczynkami (Ef 2,8-9). Apostoł Paweł w Liście do Rzymian podkreśla, że zapłatą za grzech jest śmierć, ale darem łaski Bożej jest życie wieczne w Chrystusie (Rz 6,23). Mateusz na własnej skórze doświadczył tej prawdy, a jego życie i imię stały się trwałym świadectwem hojności Stwórcy.
Ponadto, osoba rozważająca znaczenie tego imienia jest wezwana do tego, by samej stać się „darem” dla innych. Tak jak apostoł Mateusz, który użył swoich umiejętności (prawdopodobnie dobrej znajomości pisma i skrupulatności wyniesionej z pracy celnika), by spisać Ewangelię i przekazać światu dobrą nowinę, tak i my jesteśmy wezwani do służenia Bogu i bliźnim darami, które od Niego otrzymaliśmy (1 P 4,10).
Warianty, zdrobnienia i ciekawostki
Dzięki ogromnemu autorytetowi Pisma Świętego i samej Ewangelii Mateusza, imię to rozpowszechniło się w całym świecie chrześcijańskim. W języku polskim funkcjonuje ono od wieków, a najpopularniejsze, pełne ciepła zdrobnienia to Mati, Mateuszek czy Mat.
W innych językach imię to przybiera równie rozpoznawalne i fonetycznie zbliżone formy. W języku angielskim to powszechnie znany Matthew (często zdrabniany do Matt), w języku niemieckim – Matthäus, we francuskim – Matthieu, w hiszpańskim – Mateo, a we włoskim – Matteo. Ciekawostką lingwistyczną jest fakt, że w języku polskim z tego samego hebrajskiego rdzenia (Mattitiahu) wyewoluowało również imię Maciej. W języku greckim Nowego Testamentu rozróżniano już jednak formy Maththaios (dla Mateusza) i Matthias (dla Macieja, o którym wspominają Dzieje Apostolskie). Niezależnie od wariantu językowego, etymologia pozostaje niezmienna i niezmiennie piękna.
Podsumowanie
Imię Mateusz to znacznie więcej niż tylko tradycyjny, popularny wybór onomastyczny; to wspaniałe świadectwo biblijnej prawdy o miłości i hojności Stwórcy. Oznaczając „dar Jahwe”, przypomina o niezwykłej historii celnika, którego życie zostało całkowicie odmienione przez jedno spotkanie z Mesjaszem. To imię, które przez wieki niesie ze sobą ewangelię o niezasłużonej łasce, zachęcając każdego do porzucenia dawnego życia i podążania za głosem Bożego powołania.