Imię Onezym należy do grupy imion o głębokim przesłaniu nowotestamentowym, które bezpośrednio wiążą się z ideą przemiany ludzkiego życia pod wpływem Ewangelii. W oryginalnym tekście greckim Nowego Testamentu imię to zapisywane jest jako Ὀνήσιμος (Strong G3682). Choć w polskim tłumaczeniu funkcjonuje ono jako imię własne, jego dosłowne znaczenie i glosa słownikowa to po prostu „Onezym” – co w kontekście etymologicznym odnosi się do kogoś użytecznego, przynoszącego korzyść lub pomocnego. Analiza tego imienia w świetle Pisma Świętego pozwala dostrzec, jak Jahwe (PAN) potrafi odmienić los człowieka i nadać jego życiu zupełnie nową wartość.
Pochodzenie i znaczenie imienia Onezym
Imię Onezym wywodzi się z klasycznego języka greckiego, w którym słowo onesimos oznaczało osobę pożyteczną, korzystną lub przynoszącą zysk. W świecie starożytnym, zwłaszcza w Cesarstwie Rzymskim, imię to było niezwykle popularne wśród niewolników. Nadawano je z nadzieją, że sługa okaże się lojalny, pracowity i przyniesie realną korzyść swojemu panu. W leksykonie Stronga greckie słowo Ὀνήσιμος pojawia się dokładnie cztery razy, zawsze w odniesieniu do tej samej postaci historycznej opisanej w listach apostoła Pawła.
Z perspektywy hebrajskich korzeni wiary oraz podejścia sola scriptura, imię to nabiera szczególnego znaczenia, gdy zestawimy je z suwerennym działaniem Boga. Choć pochodzenie imienia jest pogańskie i greckie, to jego rzeczywiste, duchowe wypełnienie następuje dopiero wtedy, gdy człowiek zostaje wszczepiony w przymierze poprzez wiarę w Mesjasza, którego imię to Jeszua (Jezus). Wtedy to, co ziemskie i pospolite, staje się prawdziwie użyteczne dla Królestwa Bożego.
Onezym w Biblii
Pismo Święte przedstawia nam Onezyma jako zbiegłego niewolnika, którego właścicielem był Filemon – chrześcijanin mieszkający w Kolosach. Onezym uciekł od swojego pana, prawdopodobnie dokonując wcześniej kradzieży. Los skierował go do Rzymu, gdzie spotkał uwięzionego apostoła Pawła. Pod wpływem zwiastowania Ewangelii, Onezym przeżył głębokie nawrócenie, przyjmując Jeszuę (Jezusa) jako swojego Zbawiciela. Między nim a Pawłem zrodziła się głęboka więź ojcowsko-synowska.
Apostoł Paweł postanowił odesłać Onezyma z powrotem do Filemona, pisząc do niego poruszający list, który dziś stanowi część kanonu Nowego Testamentu. Paweł prosi w nim o przebaczenie dla zbiega i przyjęcie go już nie jako niewolnika, ale jako umiłowanego brata w wierze. Wskazuje przy tym na grę słów związaną z jego imieniem – niegdyś nieużyteczny, teraz stał się prawdziwie „Onezymem” (użytecznym) zarówno dla Pawła, jak i dla Filemona.
Oto jak apostoł Paweł pisze o nim w swoim liście do Filemona, wstawiając się za swoim duchowym synem:
„Proszę cię za moim synem, Onezymem, którego zrodziłem w moich więzach;” — Flm 1,10 (UBG)
Onezym nie pozostał jednak wyłącznie postacią lokalną. Z listu do Kolosan dowiadujemy się, że stał się on wiernym i cenionym współpracownikiem apostolskim, który wraz z Tychikiem dostarczał listy do tamtejszych wspólnot. Świadczy to o jego ogromnej przemianie i zaufaniu, jakim został obdarzony przez starszyznę zboru:
„Wraz z Onezymem, wiernym i umiłowanym bratem, który pochodzi spośród was. Oni oznajmią wam wszystko, co się tutaj dzieje.” — Kol 4,9 (UBG)
Na końcu listu do Kolosan oraz listu do Filemona widzimy, jak blisko związany był Onezym z całym kręgiem apostolskim, co potwierdzają końcowe pozdrowienia i błogosławieństwa:
„Pozdrowienie moją, Pawła, ręką. Pamiętajcie o moich więzach. Łaska niech będzie z wami. Amen. List do Kolosan został napisany z Rzymu przez Tychika i Onezyma.” — Kol 4,18 (UBG)
„Łaska naszego Pana Jezusa Chrystusa niech będzie z waszym duchem. Amen. List do Filemona napisany z Rzymu przez Onezyma, sługę.” — Flm 1,25 (UBG)
Znaczenie duchowe i przesłanie
Historia Onezyma zapisana na kartach Biblii niesie ze sobą potężne przesłanie teologiczne, wolne od ludzkich tradycji i późniejszych dogmatów. Pokazuje ona, że w oczach Boga Jahwe nikt nie jest stracony. Człowiek, który według ludzkich standardów był marginesem społecznym, zbiegiem i przestępcą zagrożonym karą śmierci, dzięki łasce okazanej w Mesjaszu Jeszui staje się nowym stworzeniem.
Sola scriptura uczy nas, że usprawiedliwienie następuje wyłącznie przez wiarę. Onezym nie musiał przechodzić skomplikowanych rytuałów ani zdobywać ludzkich zasług – jego status zmienił się w momencie, gdy narodził się na nowo. Jego imię stało się odzwierciedleniem jego nowej tożsamości. Przed nawróceniem jego imię „Użyteczny” było jedynie pustym dźwiękiem i ironią losu. Po spotkaniu z Bogiem zaczął naprawdę przynosić pożytek wspólnocie wierzących. To lekcja dla każdego z nas: bez Bożego ducha nasze wysiłki są bezużyteczne, lecz w rękach Stwórcy stajemy się narzędziami sprawiedliwości.
Warianty i zdrobnienia
W języku polskim imię Onezym występuje rzadko i kojarzone jest głównie z postaciami biblijnymi. Choć nie posiada wielu współczesnych, popularnych form, w literaturze i historii języka można spotkać tradycyjne zdrobnienia takie jak Onezymek czy Onek. W innych językach imię to przybiera formy zbliżone do oryginału: Onesimus w języku angielskim i łacinie, Onésime w języku francuskim oraz Onésimo w językach hiszpańskim i portugalskim. Bez względu na wariant językowy, zawsze niesie ono ze sobą to samo, niezmienne przesłanie o Bożej użyteczności.
Podsumowanie
Imię Onezym to piękny biblijny symbol przemiany, jakiej dokonuje Jahwe w życiu każdego grzesznika, który przychodzi do Niego przez Jeszuę. Choć jego greckie znaczenie wskazuje na pożytek i korzyść, to dopiero w świetle Pisma Świętego widzimy, że prawdziwą wartość człowiek zyskuje wtedy, gdy staje się sługą Bożym. Historia Onezyma uczy nas, że Ewangelia ma moc burzyć wszelkie bariery społeczne i czynić z nas braci w wierze.