Wprowadzenie
Pierwszy List do Koryntian, znany w języku greckim jako Pros Korinthious A (Πρὸς Κορινθίους Α), to jeden z najważniejszych i najobszerniejszych dokumentów wczesnego chrześcijaństwa, wchodzący w skład Nowego Testamentu. Jest to list skierowany do konkretnego zboru (zgromadzenia wierzących), a jego umiejscowienie w kanonie biblijnym znajduje się zaraz po Liście do Rzymian, otwierając zbiór pism apostoła Pawła adresowanych do lokalnych wspólnot. W księdze tej, podobnie jak w całym Piśmie, objawia się Bóg, którego imię to Jahwe (PAN) – należy przy tym pamiętać, że większość polskich przekładów, w tym Uwspółcześniona Biblia Gdańska (UBG), oddaje to święte imię własne zastępczym tytułem „Pan”, jednak w niniejszym opracowaniu używane będzie prawdziwe imię Stwórcy. List ten ukazuje również centralną rolę Mesjasza, którym jest Jeszua (Jezus). Księga składa się z 16 rozdziałów i stanowi bezcenne źródło wiedzy na temat życia, wyzwań oraz teologii wczesnego Kościoła, który musiał odnaleźć się w pogańskim otoczeniu, nie tracąc przy tym swojego biblijnego, zakorzenionego w Torze charakteru.
Autor i czas powstania
Autorem księgi jest apostoł Paweł (Szaweł z Tarsu), co poświadcza zarówno sam tekst listu, jak i niepodważalna tradycja wczesnochrześcijańska. Paweł napisał ten list podczas swojej trzeciej podróży misyjnej, najprawdopodobniej z Efezu (1Kor 16,8), około 53–55 roku n.e. Współnadawcą listu, wymienionym w pozdrowieniach, jest Sostenes (1Kor 1,1).
Adresatem jest zbór w Koryncie, założony przez Pawła podczas jego drugiej podróży misyjnej (Dz 18,1-18). Korynt był w tamtym czasie rzymską kolonią i stolicą prowincji Achaja. Jako zamożne miasto portowe, słynął z handlu, ale również z ogromnego zepsucia moralnego, bałwochwalstwa i kultów pogańskich (m.in. kultu Afrodyty). Zgromadzenie korynckie składało się zarówno z Żydów, jak i nawróconych pogan, co rodziło specyficzne napięcia kulturowe i religijne.
Powodem napisania listu były niepokojące wieści, które dotarły do Pawła. Z jednej strony, domownicy Chloe przynieśli mu raporty o poważnych podziałach i sporach w zborze (1Kor 1,11) oraz o rażących grzechach moralnych, które były tolerowane przez wspólnotę (1Kor 5,1). Z drugiej strony, Koryntianie sami napisali do Pawła list z szeregiem pytań dotyczących praktycznego życia wierzących (1Kor 7,1). Apostoł odpowiada w swoim piśmie na te zagadnienia, korygując błędy i przywracając biblijny porządek.
Główne tematy teologiczne
Pierwszy List do Koryntian porusza szerokie spektrum tematów, które łączą wzniosłą teologię z bardzo praktycznymi aspektami życia codziennego. Jednym z głównych motywów jest jedność Ciała Mesjasza. Paweł surowo gani podziały w zborze, wynikające z przywiązywania się do ludzkich liderów, i wskazuje, że fundamentem wspólnoty może być wyłącznie Jeszua.
Kolejnym kluczowym tematem jest kontrast między mądrością Bożą a mądrością ludzką. Dla Koryntian, zanurzonych w greckiej filozofii, przesłanie o ukrzyżowanym Mesjaszu wydawało się głupstwem. Paweł udowadnia jednak, że to, co świat uważa za słabe, Jahwe wybrał, aby zawstydzić mądrych.
List kładzie ogromny nacisk na świętość osobistą i czystość zboru. Apostoł nie pozostawia złudzeń, że łaska nie jest licencją na grzech. Wymaga usunięcia ze zgromadzenia osoby trwającej w jawnym, nieodpokutowanym grzechu seksualnym, opierając się na biblijnej zasadzie, że odrobina kwasu zakwasza całe ciasto. Porusza także kwestie wolności chrześcijańskiej w kontekście spożywania pokarmów ofiarowanych bożkom, ucząc, że miłość do brata i unikanie bałwochwalstwa są ważniejsze niż osobiste prawa.
Niezwykle istotnym tematem jest porządek zgromadzeń, w tym właściwe obchodzenie Wieczerzy Pańskiej oraz funkcjonowanie darów Ducha Świętego (Ruach HaKodesz). Paweł podkreśla, że dary te mają służyć budowaniu całego zboru, a nadrzędną zasadą ich używania musi być miłość (agape). Księgę wieńczy potężny traktat teologiczny o zmartwychwstaniu ciał, który stanowi fundament nadziei wierzących.
Struktura księgi
Księgę można podzielić na kilka wyraźnych sekcji tematycznych, w których Paweł kolejno odnosi się do problemów zboru i pytań zadanych w liście od Koryntian:
- 1Kor 1-4 – Kwestia podziałów w zborze oraz kontrast między mądrością świata a mądrością Bożą objawioną w krzyżu Mesjasza.
- 1Kor 5-6 – Problemy moralne i dyscyplina w zborze: tolerowanie kazirodztwa, procesy sądowe między wierzącymi przed pogańskimi sądami oraz wezwanie do czystości seksualnej.
- 1Kor 7 – Odpowiedzi na pytania dotyczące małżeństwa, celibatu, rozwodów i życia w stanie, w jakim wierzący został powołany.
- 1Kor 8-10 – Kwestia wolności wierzącego i unikania bałwochwalstwa na przykładzie pokarmów ofiarowanych bożkom, z odwołaniem do historii Izraela na pustyni.
- 1Kor 11-14 – Porządek na zgromadzeniach: nakrycia głowy, godne spożywanie Wieczerzy Pańskiej, dary duchowe i ich cel oraz hymn o miłości.
- 1Kor 15 – Teologia zmartwychwstania: dowody na zmartwychwstanie Jeszui, natura zmartwychwstałego ciała oraz ostateczne zwycięstwo nad śmiercią.
- 1Kor 16 – Sprawy organizacyjne: zbiórka darów dla ubogich w Jerozolimie, plany podróży Pawła oraz końcowe pozdrowienia.
Kluczowe postacie
- Paweł – autor listu, apostoł powołany przez Jeszuę, założyciel zboru w Koryncie, który z ojcowską miłością, ale i surowością koryguje błędy swoich duchowych dzieci.
- Sostenes – współnadawca listu. Prawdopodobnie jest to ten sam Sostenes, który był przełożonym synagogi w Koryncie i został pobity przez tłum (Dz 18,17), a następnie nawrócił się i dołączył do Pawła.
- Apollos – elokwentny Żyd z Aleksandrii, znawca Pism. Nauczał w Koryncie po wyjeździe Pawła. Część Koryntian stworzyła wokół niego stronnictwo, co Paweł stanowczo potępia, podkreślając, że obaj są tylko sługami (1Kor 3,5-6).
- Kefas (Piotr) – jeden z dwunastu apostołów. Podobnie jak w przypadku Apollosa, niektórzy wierzący w Koryncie powoływali się na jego autorytet, tworząc podziały.
- Tymoteusz – duchowy syn Pawła i jego zaufany współpracownik, którego apostoł posyła do Koryntu, aby przypomniał im jego drogi w Mesjaszu (1Kor 4,17).
- Domownicy Chloe – wierzący, od których Paweł dowiedział się o podziałach i kłótniach w korynckim zborze (1Kor 1,11).
- Akwila i Pryscylla – żydowskie małżeństwo, przyjaciele i współpracownicy Pawła, z którymi pracował przy wyrobie namiotów. Przesyłają Koryntianom pozdrowienia ze swojego domowego zboru (1Kor 16,19).
Kluczowe fragmenty
Poniższe fragmenty stanowią esencję teologicznego i moralnego przesłania Pierwszego Listu do Koryntian, ukazując zarówno dzieło odkupienia, jak i zasady życia we wspólnocie.
„Mowa o krzyżu bowiem jest głupstwem dla tych, którzy giną, ale dla nas, którzy jesteśmy zbawieni, jest mocą Boga.” — 1Kor 1,18 (UBG)
„Usuńcie więc stary zakwas, abyście byli nowym ciastem, jako że jesteście przaśni. Chrystus bowiem, nasza Pascha, został ofiarowany za nas. Obchodźmy zatem święto nie ze starym zakwasem ani z zakwasem złośliwości i przewrotności, ale w przaśnikach szczerości i prawdy.” — 1Kor 5,7-8 (UBG)
„Obrzezanie nic nie znaczy i nieobrzezanie nic nie znaczy, tylko zachowywanie przykazań Boga.” — 1Kor 7,19 (UBG)
„Nie chcę, bracia, żebyście nie wiedzieli, że wszyscy nasi ojcowie byli pod obłokiem i wszyscy przeszli przez morze; I wszyscy w Mojżesza zostali ochrzczeni w obłoku i w morzu; Wszyscy też jedli ten sam pokarm duchowy; I wszyscy pili ten sam duchowy napój. Pili bowiem ze skały duchowej, która szła za nimi. A tą skałą był Chrystus.” — 1Kor 10,1-4 (UBG)
„Ja bowiem otrzymałem od Pana to, co wam przekazałem, że Pan Jezus tej nocy, której został wydany, wziął chleb; A gdy złożył dziękczynienie, połamał i powiedział: Bierzcie i jedzcie, to jest moje ciało, które za was jest łamane. Czyńcie to na moją pamiątkę. Podobnie po wieczerzy wziął też kielich, mówiąc: Ten kielich to nowy testament w mojej krwi. Czyńcie to, ilekroć będziecie pić, na moją pamiątkę. Ilekroć bowiem będziecie jedli ten chleb i pili ten kielich, śmierć Pana zwiastujecie, aż przyjdzie.” — 1Kor 11,23-26 (UBG)
„Tymczasem jednak Chrystus został wskrzeszony z martwych i stał się pierwszym plonem tych, którzy zasnęli. Skoro bowiem śmierć przyszła przez człowieka, przez człowieka przyszło też zmartwychwstanie umarłych. Jak bowiem w Adamie wszyscy umierają, tak też w Chrystusie wszyscy zostaną ożywieni.” — 1Kor 15,20-22 (UBG)
Perspektywa Hebrew Roots
Pierwszy List do Koryntian, choć napisany do zboru w greckim mieście, jest głęboko zakorzeniony w hebrajskim fundamencie Pisma. Paweł, faryzeusz wykształcony u stóp Gamaliela, nie tworzy nowej religii odciętej od korzeni, lecz aplikuje zasady Tory do życia mieszanej wspólnoty żydowsko-pogańskiej. Prawo Boże (Tora) nie zostało zniesione przez łaskę. Wręcz przeciwnie, Paweł wprost stwierdza, że obrzezanie i nieobrzezanie nie mają znaczenia w kwestii zbawienia, ale liczy się „przestrzeganie przykazań Bożych” (1Kor 7,19). Jest to wyraźny dowód na to, że posłuszeństwo Bożym instrukcjom pozostaje obowiązkiem wierzących.
Niezwykle istotne jest podejście Pawła do biblijnych świąt (moadim), ustanowionych przez Jahwe w Księdze Kapłańskiej (Kpł 23). Apostoł nie odrzuca ich jako „żydowskich” czy „przestarzałych”. Przeciwnie, wzywa koryncki zbór do obchodzenia Święta Przaśników: „Świętujmy więc nie ze starym kwasem (…) ale w przaśnikach szczerości i prawdy” (1Kor 5,8). Nakaz ten wynika z faktu, że Jeszua stał się naszą ofiarą Paschy (Pesach). Wczesny Kościół ewidentnie zachowywał biblijny kalendarz, widząc w nim wypełnienie w Mesjaszu, a nie pogańskie zamienniki.
Kwestia pokarmów poruszana w rozdziałach 8-10 często bywa błędnie interpretowana jako zniesienie biblijnego prawa dietetycznego (kaszrutu) z Księgi Kapłańskiej (Kpł 11) i Powtórzonego Prawa (Pwt 14). W rzeczywistości Paweł nie dyskutuje tam o jedzeniu wieprzowiny czy owoców morza, lecz o mięsie zwierząt czystych (np. wołowinie), które przed sprzedażą na targu było rytualnie ofiarowane pogańskim bożkom. Paweł uczy, jak unikać bałwochwalstwa, nie odrzucając przy tym obowiązującego podziału na to, co czyste i nieczyste.
Warto również odnieść się do kwestii sabatu. Fragment o odkładaniu pieniędzy „pierwszego dnia po szabacie” (1Kor 16,2) jest często nadużywany do promowania niedzieli jako nowego dnia świętego. W kontekście żydowskim i biblijnym, po zakończeniu sabatu (w sobotę wieczorem lub w niedzielę rano), rozpoczynał się normalny tydzień pracy. Paweł prosił jedynie, aby każdy odłożył w domu część swoich zarobków, by uniknąć pośpiesznych zbiórek po jego przybyciu. Nie ma tu mowy o niedzielnym nabożeństwie. Biblijnym dniem odpoczynku i świętego zgromadzenia pozostaje siódmy dzień tygodnia – sabat (sobota).
Ponadto, w 15. rozdziale Paweł przedstawia teologię zmartwychwstania, która całkowicie przeczy pogańskiej, greckiej koncepcji nieśmiertelnej duszy. Według Biblii człowiek w chwili śmierci zasypia i nie ma świadomości (sen duszy). Paweł argumentuje, że jeśli nie ma zmartwychwstania ciał, nasza wiara jest daremna, a ci, którzy zasnęli, zginęli (1Kor 15,18). Nadzieją wierzącego nie jest ucieczka bezcielesnej duszy do nieba, lecz fizyczne zmartwychwstanie w dniu powrotu Mesjasza, zgodnie z proroctwami Tanach (Dn 12,2).
Zapowiedzi mesjańskie (Jeszua)
Księga ta jest przesycona chrystologią, ukazując Jeszuę jako wypełnienie starotestamentowych proroctw i typologii. Najbardziej wyrazistym obrazem jest nazwanie Go naszym Barankiem Paschalnym (1Kor 5,7). Tak jak krew baranka w Egipcie uchroniła Izraelitów przed sądem Jahwe i przyniosła im wyzwolenie z niewoli (Wj 12,1-13), tak ofiara Jeszui na krzyżu odkupiła wierzących z niewoli grzechu i śmierci.
Paweł odnajduje Jeszuę również w historii wędrówki Izraela przez pustynię. Pisze, że ojcowie „pili z duchowej skały, która szła za nimi, a tą skałą był Mesjasz” (1Kor 10,4). Jeszua jest źródłem żywej wody, które podtrzymywało lud Jahwe w drodze do Ziemi Obiecanej.
W kontekście zmartwychwstania, Jeszua jest nazwany „pierwiastkiem” (pierwszym plonem) tych, którzy zasnęli (1Kor 15,20). Jest to bezpośrednie nawiązanie do Święta Pierwocin (Bikkurim) z Księgi Kapłańskiej (Kpł 23,10-11). Zmartwychwstanie Jeszui nastąpiło dokładnie w dniu tego święta, co czyni Go pierwszym snopem żniwa, gwarantującym, że reszta wierzących również zmartwychwstanie.
Apostoł ukazuje także Jeszuę jako „ostatniego Adama” (1Kor 15,45). Pierwszy Adam przyniósł ludzkości grzech i śmierć, natomiast Jeszua, jako posłuszny Syn, przyniósł sprawiedliwość i życie wieczne. List do Koryntian jednoznacznie potwierdza również boskość Mesjasza, nazywając Go „Panem chwały” (1Kor 2,8) – tytułem, który w Pismach Hebrajskich przynależy wyłącznie samemu Jahwe.
Miejsce w całości Pisma
Pierwszy List do Koryntian stanowi genialny pomost między Torą i Prorokami a praktycznym życiem nowotestamentowego zboru w pogańskim świecie. Księga ta nieustannie odwołuje się do autorytetu Tanach (Starego Testamentu). Paweł cytuje Izajasza, by pokazać, że Jahwe niszczy mądrość mędrców (Iz 29,14; 1Kor 1,19), i odwołuje się do historii wyjścia z Egiptu (Księga Wyjścia, Księga Liczb), aby ostrzec wierzących przed szemraniem i bałwochwalstwem (1Kor 10,1-11).
List ten doskonale harmonizuje z Ewangeliami, potwierdzając historyczność słów Jeszui o Wieczerzy Pańskiej (1Kor 11,23-25; Łk 22,19-20) oraz relacje o Jego śmierci, pogrzebie i zmartwychwstaniu trzeciego dnia „zgodnie z Pismami” (1Kor 15,3-4). Jest to również jedno z najwcześniejszych pisemnych świadectw o zmartwychwstaniu, spisywane w czasie, gdy żyła jeszcze większość z ponad pięciuset naocznych świadków tego wydarzenia.
W szerszym kontekście biblijnym, księga ta uczy, jak zachować ciągłość Bożego przymierza. Udowadnia, że wejście pogan do zgromadzenia Izraela nie oznacza zmiany Bożych standardów świętości. Prawa dotyczące moralności, szacunku do Stwórcy, odrzucenia bałwochwalstwa oraz świętowania Bożych, wyznaczonych czasów (moadim) pozostają w mocy. Pierwszy List do Koryntian przypomina całemu Ciału Mesjasza, że zostaliśmy kupieni za wielką cenę i naszym celem jest chwalenie Jahwe w naszym ciele i duchu, w oczekiwaniu na chwalebne zmartwychwstanie (1Kor 6,20).