Imię Marta ma pochodzenie aramejskie i wywodzi się bezpośrednio od słowa marta (מַרְתָּא), które oznacza „panią” lub „gospodynię domu”. W czasach biblijnych było to imię niezwykle popularne, a jego dosłowne znaczenie doskonale odzwierciedlało rolę kobiety odpowiedzialnej za domostwo i zarządzanie majątkiem. Na kartach Pisma Świętego imię to nosi jedna z najbardziej wyrazistych i znanych kobiet Nowego Testamentu, bliska przyjaciółka Mesjasza.
Pochodzenie i znaczenie imienia Marta
Imię Marta jest jednym z nielicznych imion w Biblii o bezpośrednim i czysto aramejskim rodowodzie. W epoce Drugiej Świątyni język aramejski stał się językiem potocznym (lingua franca) na Bliskim Wschodzie, wypierając w codziennych kontaktach język hebrajski. W języku aramejskim słowo mar oznaczało „pana”, „władcę” lub „mistrza”. Poprzez dodanie żeńskiej końcówki powstała forma marta (מַרְתָּא), co dosłownie tłumaczy się jako „pani”, „władczyni domu” lub po prostu „gospodyni”.
W kulturze starożytnego Bliskiego Wschodu bycie „gospodynią domu” nie sprowadzało się jedynie do wykonywania prozaicznych, codziennych obowiązków. Wiązało się to z ogromną odpowiedzialnością, szacunkiem i autorytetem. Kobieta pełniąca tę rolę zarządzała zapasami, dbała o służbę, organizowała pracę i, co niezwykle ważne w tamtej kulturze, stała na straży bezwzględnego prawa gościnności. Osoba nosząca to imię była z założenia postrzegana jako zaradna, gościnna, pracowita i trzymająca pieczę nad rodzinnym ogniskiem. Warto również zauważyć, że aramejski rdzeń mar odnajdujemy w znanym wczesnochrześcijańskim zawołaniu Maranatha (1 Kor 16,22), co oznacza „Panie nasz, przyjdź!”.
Marta w Biblii
Na kartach Nowego Testamentu spotykamy jedną, ale niezwykle ważną postać o tym imieniu – Martę z Betanii. Była ona siostrą Marii i Łazarza. Z relacji ewangelicznych wyłania się obraz kobiety niezwykle gościnnej, praktycznej i oddanej, która wielokrotnie przyjmowała w swoim domu Mesjasza, którym jest Jeszua (Jezus). W Ewangelii Łukasza czytamy słynną relację z wizyty Nauczyciela w ich domu (Łk 10,38-42). Marta, zachowując się jak prawdziwa „gospodyni domu” (zgodnie ze znaczeniem swojego imienia), była pochłonięta licznymi posługami, starając się ugościć przybysza z najwyższymi honorami. Jej frustracja wynikająca z faktu, że siostra Maria usiadła u stóp Nauczyciela, zamiast jej pomóc w przygotowaniach, spotkała się z pełną miłości, ale i stanowczą korektą. Jeszua powiedział do niej:
„A Jezus jej odpowiedział: Marto, Marto, troszczysz się i martwisz o wiele spraw;” — Łk 10,41 (UBG)
Mimo tego upomnienia, relacja Marty z Mesjaszem była pełna głębokiego zaufania i przyjaźni. W Ewangelii Jana (J 11) widzimy Martę w obliczu ogromnej rodzinnej tragedii – śmierci jej brata, Łazarza. To właśnie Marta jako pierwsza wybiega na spotkanie nadchodzącego Zbawiciela, podczas gdy Maria pozostaje w domu. Rozmowa, która się wtedy wywiązuje, ukazuje Martę nie tylko jako kobietę czynu, ale jako osobę o niezwykle głębokiej i dojrzałej teologicznie wierze w moc, jaką obdarzył Go Jahwe (PAN) – warto w tym miejscu zaznaczyć, że Uwspółcześniona Biblia Gdańska (UBG) oddaje to święte Imię Boga tytułem „Pan”. Marta wyznaje wprost: „Tak, Panie, ja uwierzyłam, że ty jesteś Chrystusem, Synem Bożym, który miał przyjść na świat” (J 11,27). Jest to jedno z najpiękniejszych i najważniejszych wyznań wiary w całym Nowym Testamencie, rangą i znaczeniem dorównujące słynnemu wyznaniu apostoła Piotra.
Co ciekawe, w Ewangelii Jana widzimy Martę po raz kolejny, gdy po zmartwychwstaniu Łazarza przygotowano dla Zbawiciela wieczerzę, a „Marta usługiwała” (J 12,2). Tym razem jednak nie czytamy o jej narzekaniu ani rozproszeniu. Służyła zgodnie ze swoimi darami i znaczeniem swojego imienia, ale z sercem przemienionym przez łaskę i doświadczenie Bożej mocy.
Znaczenie duchowe i przesłanie
Historia biblijnej Marty niesie ze sobą bardzo ważne przesłanie dla każdego wierzącego. Z jednej strony, bycie „gospodynią” – osobą pracowitą, odpowiedzialną i dbającą o innych – jest w Piśmie Świętym cechą wysoce cenioną. Praca, gościnność i służba na rzecz bliźnich są nieodłącznym elementem chrześcijańskiego życia. Jednakże Jeszua przypomina Marcie (i nam wszystkim), że troska o doczesne obowiązki, nawet te najszlachetniejsze, nigdy nie może przysłonić tego, co najważniejsze – słuchania Słowa Bożego i trwania w bliskiej relacji ze Stwórcą.
Duchowe znaczenie imienia Marta przypomina, że prawdziwe „panowanie” nad własnym życiem, czasem i domem zaczyna się od poddania się autorytetowi Zbawiciela. Wielu biblistów zwraca uwagę, że społeczność wierzących potrzebuje zarówno postawy Marii, jak i Marty. Potrzebujemy serca zasłuchanego w Słowo, ale także rąk gotowych do praktycznej pracy. Przesłanie płynące z życia biblijnej gospodyni z Betanii nie potępia samej służby – potępia jedynie niepokój, zabieganie i rozproszenie („troszczysz się i niepokoisz o wiele”), które odciągają od ufności wobec Boga. Ponadto, jej postawa w obliczu śmierci brata jest wezwaniem do tego, by w chwilach największego kryzysu biec prosto do Boga z całkowitym zaufaniem, wyznając w Nim jedyne źródło zmartwychwstania i życia.
Warianty, zdrobnienia i ciekawostki
Imię Marta od wieków cieszy się niesłabnącą popularnością w wielu kulturach i językach, co jest bezpośrednią zasługą jego biblijnego rodowodu. W języku polskim najczęściej spotykanymi zdrobnieniami i formami pieszczotliwymi są Martusia oraz Martynka. Warto jednak pamiętać, że imię Martyna, choć brzmi bardzo podobnie, ma zupełnie inne, łacińskie pochodzenie (odnosi się do rzymskiego boga wojny, Marsa) i nie jest etymologicznie spokrewnione z aramejską Martą.
W języku angielskim imię to funkcjonuje jako Martha, w języku francuskim jako Marthe, a w hiszpańskim i włoskim – Marta. Ciekawostką historyczną i archeologiczną jest fakt, że w starożytności imię to było niezwykle popularne wśród Żydów w Judei i Galilei. Potwierdzają to liczne inskrypcje odnalezione na ossuariach (urnach na kości) z I wieku n.e. Dowodzi to jednoznacznie, że nowotestamentowy zapis wiernie oddaje onomastyczne realia czasów i środowiska, w których żył i nauczał Zbawiciel.
Podsumowanie
Marta to piękne, aramejskie imię oznaczające „panią” i „gospodynię domu”. Jego biblijna nosicielka z Betanii jest doskonałym przykładem osoby łączącej praktyczną, codzienną służbę z niezwykle głęboką wiarą w Mesjasza. Historia Marty przypomina wierzącym, że choć codzienne obowiązki i gościnność są ważne, to najistotniejsze pozostaje słuchanie Bożego Słowa i niezachwiana ufność w zbawczą moc Boga, nawet w obliczu największych życiowych prób.