Imię Tytus wywodzi się z języka łacińskiego i należy do grupy najstarszych, klasycznych imion rzymskich. Jego znaczenie najczęściej łączone jest z pojęciem „tytułu” lub „godności”, a także tłumaczy się je jako „obrońca” bądź „ocalający”. W historii biblijnej nosił je niezwykle ważny współpracownik apostoła Pawła, do którego skierowano jeden z listów wchodzących w skład kanonu Nowego Testamentu.
Pochodzenie i znaczenie imienia Tytus
Imię Tytus (łac. Titus) to starożytne rzymskie imię osobiste (tzw. praenomen), które cieszyło się ogromną popularnością zarówno w okresie republiki, jak i cesarstwa rzymskiego. Choć jego najstarszy, przedłaciński rdzeń etymologiczny zanika w mrokach wczesnej historii Półwyspu Apenińskiego (niektórzy językoznawcy sugerują wpływy sabińskie), tradycyjna onomastyka łacińska wiąże je z dwoma głównymi nurtami znaczeniowymi, które doskonale się uzupełniają.
Z jednej strony imię to jest ściśle łączone z łacińskim rzeczownikiem titulus, oznaczającym „tytuł”, „godność”, „zaszczyt”, „chwałę” lub „napis informujący o zasługach”. Wskazywałoby to na osobę cieszącą się szczególnym poważaniem, szanowaną w swojej społeczności, kogoś, kto nosi zaszczytne miano i wyróżnia się szlachetnym postępowaniem.
Z drugiej strony, badacze wskazują na pokrewieństwo z czasownikiem tueor (lub jego formami pochodnymi), który oznacza „chronić”, „bronić”, „opiekować się” czy „strzec”. W tym kontekście Tytus to „obrońca” lub „ocalający” – ten, który staje w obronie innych, zapewnia bezpieczeństwo, roztacza opiekę i strzeże powierzonych mu wartości. Niezależnie od tego, ku której ścieżce etymologicznej się skłonimy, imię to niesie ze sobą bardzo silny, pozytywny ładunek, kojarząc się z autorytetem, godnością oraz niezłomną postawą opiekuńczą.
Tytus w Biblii
Na kartach Nowego Testamentu imię to nosi jeden z najbliższych współpracowników, wysłanników i powierników apostoła Pawła. Tytus był Grekiem, chrześcijaninem nawróconym z pogaństwa, co miało przełomowe znaczenie dla wczesnego Kościoła. Paweł zabrał go ze sobą do Jerozolimy (Ga 2,1-3), a fakt, że Tytus nie został zmuszony przez apostołów do obrzezania, stał się żywym, niepodważalnym dowodem na to, że zbawienie w łasce, które przyniósł Jeszua (Jezus), jest w pełni dostępne dla pogan bez konieczności zachowywania rytuałów Prawa Mojżeszowego. Od tego momentu Mesjasz, Jeszua, stał się jedynym i wystarczającym fundamentem jego życia.
Tytus dał się poznać jako człowiek niezwykle godny zaufania, odważny, pełen taktu i duszpasterskiej mądrości. To jemu Paweł powierzał najtrudniejsze misje w Koryncie, gdzie młody współpracownik musiał łagodzić ostre spory w tamtejszym zborze oraz organizować zbiórkę darów dla ubogich wierzących w Judei (2 Kor 8,6; 2 Kor 8,16-17). Tytus wywiązał się z tego zadania znakomicie, przynosząc Pawłowi wielką pociechę.
W późniejszym okresie apostoł pozostawił Tytusa na Krecie. Było to zadanie wymagające niezwykłego hartu ducha, gdyż sami Kreteńczycy nie cieszyli się dobrą opinią (Tt 1,12). Misją Tytusa było uporządkowanie tamtejszych zborów, odparcie fałszywych nauk i ustanowienie starszych w każdym mieście (Tt 1,5). Właśnie w związku z tą trudną posługą Paweł kieruje do niego osobisty list pasterski. Zwraca się w nim do swojego ucznia w wierze niezwykle ciepłymi i pełnymi ojcowskiej miłości słowami:
„Do Tytusa, mego własnego syna we wspólnej wierze. Łaska, miłosierdzie i pokój od Boga Ojca i Pana Jezusa Chrystusa, naszego Zbawiciela.” — Tt 1,4 (UBG)
Ogromne zaufanie, jakim Paweł darzył Tytusa, ukazuje go jako dojrzałego męża Bożego, który swoim życiem w pełni odzwierciedlał „godność” i postawę „obrońcy” prawdy ewangelii, służąc wiernie tam, gdzie posłał go Jahwe (PAN) – uwaga: w przekładzie UBG imię Boże w Starym Testamencie oddawane jest jako Pan, jednak Bóg Nowego i Starego Testamentu to ten sam suwerenny Władca, który kierował krokami apostołów. Pod koniec życia Pawła dowiadujemy się, że Tytus udał się z kolejną misją do Dalmacji (2 Tm 4,10).
Znaczenie duchowe i przesłanie
Znaczenie imienia Tytus – „godność” oraz „obrońca” – niesie głębokie i budujące przesłanie dla każdego chrześcijanina, który opiera swoje życie wyłącznie na Słowie Bożym (sola scriptura). Przede wszystkim przypomina, że prawdziwa, duchowa godność człowieka nie wynika z ludzkich tytułów, arystokratycznego pochodzenia czy własnych zasług. Wynika ona z faktu, że zostaliśmy odkupieni drogocenną krwią Chrystusa. To Bóg nadaje nam nowy, najwspanialszy „tytuł” – prawo, by stać się dziećmi Bożymi (J 1,12). Biblijny Tytus, choć z urodzenia był poganinem bez praw do obietnic przymierza, w Chrystusie zyskał najwyższą godność dziedzica życia wiecznego.
Z kolei aspekt „obrońcy” i „ocalającego” przypomina o chrześcijańskim powołaniu do stania na straży czystości Ewangelii. Tak jak Tytus na Krecie musiał stanowczo bronić zdrowej nauki przed fałszywymi nauczycielami, trzymając się wiernego słowa (Tt 1,9), oraz dbać o moralny porządek w zborach (Tt 2,1; Tt 2,7-8), tak i dziś wierzący są wezwani do obrony wiary raz przekazanej świętym (Jud 1,3). Duchowy „Tytus” to ktoś, kto nie idzie na kompromis z duchem tego świata. Z łagodnością, ale i niezłomną stanowczością chroni Boże stado, opierając się na nieomylnym autorytecie Pisma Świętego. Jest on „ocalającym” w tym sensie, że zwiastuje z mocą ewangelię, która jako jedyna ma moc zbawić tych, którzy w nią uwierzą.
Warianty, zdrobnienia i ciekawostki
Imię Tytus występuje w wielu językach, zazwyczaj zachowując formę bardzo zbliżoną do łacińskiego oryginału. W języku angielskim, niemieckim czy holenderskim funkcjonuje w klasycznej formie Titus. W języku włoskim oraz hiszpańskim spotkamy formę Tito, natomiast we francuskim – Tite. W Polsce imię to jest dziś rzadsze, choć posiada bogatą tradycję i stałe miejsce w polskiej onomastyce.
W codziennym, nieformalnym użyciu w języku polskim najpopularniejszym zdrobnieniem jest niewątpliwie Tytusek. Inne, rzadziej używane formy pieszczotliwe to Tytusio, Tytunio czy krótko: Tytek. Warto zauważyć, że imię to nosiło kilku potężnych rzymskich cesarzy (m.in. Tytus Flawiusz), co w starożytności dodatkowo podkreślało jego związek z władzą i dostojeństwem. Jednak dla czytelnika Pisma Świętego najpiękniejszym i najtrwalszym skojarzeniem pozostanie zawsze postać oddanego współpracownika Pawła.
Podsumowanie
Imię Tytus, wywodzące się z łaciny i oznaczające „godność”, „tytuł” oraz „obrońcę”, znajduje swoje wspaniałe odzwierciedlenie w życiu biblijnego adresata jednego z listów pasterskich. Historia nowotestamentowego Tytusa przypomina nam, że w oczach Bożych nasze ludzkie pochodzenie nie ma znaczenia, a prawdziwą godność zyskujemy wyłącznie dzięki łasce. Jest to wreszcie ponadczasowe wezwanie do wiernej służby i odważnej obrony ewangelicznej prawdy w każdym miejscu, do którego suwerennie posyła nas Bóg.