Ewangelia według Łukasza szczegółowo opisuje narodziny Mesjasza, Jeszui (Jezusa), wskazując na Betlejem jako miejsce wypełnienia proroctw. Chociaż Pismo Święte nie wspomina wprost o jaskini czy grocie jako miejscu narodzenia, to starożytna tradycja geograficzna oraz badania archeologiczne konsekwentnie łączą to wydarzenie z konkretnym miejscem. Dziś nad tą historyczną lokalizacją wznosi się najstarszy nieprzerwanie używany kościół na świecie – Bazylika Narodzenia Pańskiego. To unikalny pomnik historii, który przetrwał zawieruchy dziejowe i stanowi namacalny łącznik z czasami nowotestamentowymi.
.jpg){kind=link}
Czym jest to odkrycie
Odkryciem i zarazem jednym z najważniejszych zabytków archeologii chrześcijańskiej jest kompleks Bazyliki Narodzenia wraz z leżącą pod nim Grotą Narodzenia w Betlejem, położonym około 10 kilometrów na południe od Jerozolimy. Pierwszą monumentalną bazylikę nad grotą ufundował cesarz Konstantyn Wielki po wizycie jego matki, cesarzowej Heleny, w Ziemi Świętej około 325–326 roku n.e. Świątynia ta została oficjalnie poświęcona w 339 roku n.e. Budowla uległa poważnemu zniszczeniu podczas powstań samarytańskich około 529 roku n.e.
Na jej fundamentach cesarz Justynian Wielki nakazał wznieść nową, większą świątynię. To właśnie ta justyniańska konstrukcja, ocalała z licznych najazdów (w tym perskiego w 614 roku), stoi do dzisiaj, stanowiąc unikalny przykład wczesnobizantyjskiej architektury sakralnej. Sama Grota Narodzenia, znajdująca się pod ołtarzem głównym bazyliki, była czczona jako miejsce narodzin Mesjasza na długo przed wzniesieniem budowli przez Konstantyna. Wiarygodność tej lokalizacji potwierdzają wczesne źródła pisane, w tym Justyn Męczennik w II wieku n.e. oraz Orygenes. Dodatkowym elementem kompleksu są sąsiednie groty, w których na przełomie IV i V wieku n.e. mieszkał i pracował Hieronim ze Strydonu, dokonując tam monumentalnego przekładu Pisma Świętego na łacinę (Wulgaty).
Powiązanie z Pismem
Ewangelista Łukasz precyzyjnie osadza narodziny Jeszui w realiach historycznych Cesarstwa Rzymskiego, wspominając dekret Cezara Augusta o spisie ludności, który zmusił Józefa i Marię do podróży do Betlejem, rodzinnego miasta króla Dawida. Wskazanie na brak miejsca w gospodzie i złożenie noworodka w żłobie doskonale koresponduje z realiami epoki, w której zwierzęta często trzymano w przylegających do domów grotach skalnych służących za stajnie.
„Poszedł też Józef z Galilei, z miasta Nazaret, do Judei, do miasta Dawida, zwanego Betlejem, ponieważ pochodził z domu i z rodu Dawida; Aby dać się spisać z Marią, poślubioną sobie małżonką, która była brzemienna. A gdy tam byli, nadszedł czas porodu. I urodziła swego pierworodnego syna, owinęła go w pieluszki i położyła w żłobie, gdyż nie było dla nich miejsca w gospodzie.” — Łk 2,4-7 (UBG)
Przekaz ten harmonizuje również z proroctwami Starego Testamentu, w których Jahwe (PAN) zapowiedział, że to właśnie z małego Betlejem wyjdzie Władca Izraela:
„Ale ty, Betlejem Efrata, choć jesteś najmniejsze wśród tysięcy w Judzie, z ciebie jednak wyjdzie mi ten, który będzie władcą w Izraelu, a jego wyjścia są od dawna, od dni wiecznych.” — Mi 5,2 (UBG)
Co pewne, a co dyskutowane
Z perspektywy historycznej i archeologicznej całkowicie pewne jest, że obecna Bazylika Narodzenia to budowla justyniańska z VI wieku, która zawiera w sobie zachowane fragmenty mozaik podłogowych z pierwotnej świątyni Konstantyna z IV wieku. Ponadto tożsamość Groty Narodzenia jako miejsca kultu z II wieku jest silnie uwiarygodniona przez świadectwa pisane Justyna Męczennika i Orygenesa, co czyni ją jedną z najlepiej udokumentowanych lokalizacji tradycyjnych w Palestynie.
Przedmiotem dyskusji i badań pozostaje natomiast to, czy Grota Narodzenia faktycznie była dokładnym fizycznym miejscem, w którym Maria wydała na świat Jeszuę. Tekst biblijny nie używa słowa „grota” ani „jaskinia”, lecz wspomina o „żłobie” (gr. phatne) i braku miejsca w „gospodzie” (gr. katalyma). Sceptycy wskazują, że tradycja o grocie mogła powstać pod wpływem powszechnego w tamtym regionie wykorzystywania jaskiń jako stajni i piwnic domostw, co oznacza, że jaskinia mogła po prostu należeć do prywatnego domu mieszkalnego. Choć nie da się w stu procentach udowodnić precyzyjnego punktu narodzenia co do metra, lokalizacja ta cieszy się najstarszą i najbardziej spójną tradycją historyczną ze wszystkich miejsc związanych z Nowym Testamentem.
Znaczenie
Dla badaczy opierających swoją wiarę wyłącznie na Słowie Bożym (sola scriptura), Bazylika Narodzenia w Betlejem nie jest przedmiotem kultu samej struktury architektonicznej, lecz niezwykłym, materialnym świadectwem ciągłości pamięci historycznej. Potwierdza ona realność historyczną postaci Jeszui i rzetelność topograficzną autorów ewangelicznych. Justyniańska bazylika, która przetrwała najazdy i kataklizmy przez niemal półtora tysiąca lat, stanowi żywy pomnik wczesnego chrześcijaństwa. Świadczy o tym, że dla pierwszych uczniów i ich następców Betlejem nie było symbolem mitologicznym, lecz konkretnym punktem na mapie, w którym suwerenny Bóg Jahwe wkroczył w ludzką historię.