Ewangelie wielokrotnie wspominają o regionie zwanym Dekapolem (Dziesięciogrodem). To właśnie tam, pośród hellenistyczno-rzymskiej kultury, pogańskich świątyń i monumentalnych teatrów, rozbrzmiewała nowina o królestwie Bożym. Dla czytelnika Pisma Świętego, który kieruje się zasadą sola scriptura i stawia autorytet Słowa Bożego ponad ludzką tradycję, materialne pozostałości tych miast stanowią fascynujący dowód na historyczną rzetelność relacji ewangelicznych. Pokazują one realny, pogański świat, w którym działał i nauczał nasz Mesjasz, Jeszua (Jezus).
Czym jest to odkrycie
Dekapol (z greckiego Dekpolis, czyli ‘Dziesięciogród’) to związek hellenistyczno-rzymskich miast-państw położonych głównie na wschód i południe od Jeziora Galilejskiego. Badania archeologiczne prowadzone na tych terenach jednoznacznie potwierdzają wybitnie rzymski i pogański charakter owych metropolii, które stanowiły enklawy kultury grecko-rzymskiej w semickim otoczeniu.
Kluczowych dowodów dostarczają wykopaliska w dwóch znaczących ośrodkach tego związku. Pierwszym z nich jest Filadelfia (dzisiejszy rzymski Amman w Jordanii, wznoszący się na miejscu dawnego ammonickiego Rabbat-Ammon). Na tamtejszej Cytadeli (Dżabal al-Kala) archeolodzy odsłonili monumentalną świątynię Herkulesa. Odkryta tam inskrypcja dedykowana namiestnikowi Geminiuszowi Marcjanowi (datowana na lata 161–166 n.e.) potwierdza silne powiązania administracyjne i religijne z Rzymem. W mieście tym zachował się również imponujący teatr rzymski na 6000 miejsc, odeon oraz nimfeum.
Drugim istotnym punktem na mapie archeologicznej Dekapolu jest Abila (Kuweilbeh). Intensywne prace wykopaliskowe prowadzone w latach 1980–2000 ujawniły tam rozbudowaną infrastrukturę miejską. Odkryto tam pięć bizantyjskich kościołów, rzymskie łaźnie oraz podziemny akwedukt służący do zaopatrywania miasta w wodę. Znaleziska te dokumentują ciągłość funkcjonowania i bogactwo ośrodków Dekapolu od czasów rzymskich po erę bizantyjską.
Powiązanie z Pismem
Ewangelie wymieniają Dekapol jako obszar, z którego ciągnęły tłumy za Jeszuą, oraz jako teren Jego bezpośredniej działalności misyjnej. Odnajdujemy tam rzeczywistość zupełnie odmienną od rygorystycznie żydowskiej Judei czy Galilei – obecność m.in. wielkich stad świń (zwierząt nieczystych) bezpośrednio wskazuje na pogański charakter tych rejonów.
Kluczowe powiązanie biblijne odnajdujemy w Ewangelii Marka, w rozdziale 5, gdzie opisane jest uzdrowienie opętanego legionu demonów w kraju Gadareńczyków (Gerazeńczyków) – krainie należącej do struktur Dekapolu. Po uwolnieniu, człowiek ten stał się pierwszym ewangelistą w tym pogańskim regionie:
„Odszedł więc i zaczął w Dekapolu opowiadać, jak wielkie rzeczy Jezus mu uczynił. I wszyscy się dziwili.” — Mk 5,20 (UBG)
Wpływ nauczania Mesjasza oraz Jego uczniów w tym regionie potwierdzają także inne fragmenty Ewangelii, ukazujące, że wieść o uzdrowieniach i mocy Jahwe (PAN) przekraczała granice etniczne Izraela:
„A szło za nim mnóstwo ludzi z Galilei i Dekapolu, Jerozolimy, Judei i Zajordania.” — Mt 4,25 (UBG)
„Kiedy znowu opuścił okolice Tyru i Sydonu, przyszedł nad Morze Galilejskie przez środek krainy Dekapolu.” — Mk 7,31 (UBG)
Co pewne, a co dyskutowane
Za całkowicie pewne i potwierdzone naukowo należy uznać rzymsko-hellenistyczne pochodzenie, architekturę oraz lokalizację miast Dekapolu, takich jak Filadelfia (Amman) czy Abila. Monumentalne budowle sakralne, teatry oraz inskrypcje urzędników rzymskich nie pozostawiają wątpliwości co do charakteru tych ośrodków jako pogańskich poleis.
Dyskutowaną kwestią wśród historyków pozostaje dokładna lista dziesięciu miast wchodzących w skład pierwotnego związku (jedynym miastem położonym po zachodniej stronie Jordanu było Scytopolis) oraz dokładny stopień formalnej unii politycznej między nimi w I wieku n.e. Część badaczy sugeruje, że Dekapol był bardziej pojęciem geograficznym i kulturowym niż sformalizowanym związkiem militarno-politycznym.
Znaczenie
Dla wierzących, którzy opierają swoją wiarę wyłącznie na Piśmie, odkrycia w Dekapolu mają ogromne znaczenie. Pokazują one, że Ewangelie nie są zbiorem mitów spisanych w oderwaniu od rzeczywistości, ale osadzone są w precyzyjnych realiach geograficznych i kulturowych I wieku n.e.
Zrozumienie rzymskiego charakteru Dekapolu rzuca nowe światło na misję Jeszui. Pokazuje, że Dobra Nowina od samego początku docierała do serca pogańskiego świata – do ludzi żyjących w cieniu pogańskich świątyń Herkulesa, teatrów i rzymskiego kultu cesarskiego. Człowiek uwolniony od legionu demonów głosił wielkie rzeczy czynione przez Boga w otoczeniu monumentalnych, pogańskich miast, przygotowując grunt pod późniejszą misję apostolską.