Księgi prorockie Pisma Świętego wielokrotnie odnoszą się do konkretnych postaci historycznych, których istnienie przez wieki było kwestionowane przez krytyków tekstu biblijnego. Jednym z takich władców jest egipski faraon Chofra, panujący w czasach babilońskiego podboju Judy. Prorok Jeremiasz zapowiedział jego spektakularny upadek i wydanie w ręce wrogów w czasach, gdy Egipt wydawał się potężnym i bezpiecznym schronieniem dla uchodźców z Jerozolimy. Współczesna archeologia oraz źródła klasyczne dostarczają jednoznacznych dowodów na to, że postać ta jest w pełni historyczna, a jej dramatyczny koniec rozegrał się dokładnie według słów natchnionego proroka Boga Jahwe (PAN) (PANu).
Czym jest to odkrycie
Faraon Chofra, znany w greckich źródłach historycznych (m.in. u Herodota) jako Apries, był czwartym władcą XXVI dynastii (okresu saickiego), panującym w latach ok. 589–570 p.n.e. Istnienie tego monarchy zostało potwierdzone licznymi odkryciami archeologicznymi na terenie Egiptu. Do najważniejszych dowodów należą inskrypcje z jego imieniem, pozostałości monumentalnego pałacu Apriesa w Memfis, a także liczne stele i elementy architektoniczne odkryte w Delcie Nilu.
Herodot szczegółowo opisuje panowanie Apriesa, przedstawiając go jako władcę niezwykle pewnego siebie, który sądził, że nawet żaden z bogów nie zdoła pozbawić go władzy. Jednak historia potoczyła się zupełnie inaczej – bunt wojskowy pod przywództwem Amazisa (Ahmose II) doprowadził do wojny domowej, w wyniku której Apries stracił tron, został pojmany, a ostatecznie uduszony przez własnych poddanych i pochowany.
Powiązanie z Pismem
Wydarzenia te stanowią uderzające wypełnienie proroctwa przekazanego przez Jeremiasza. Gdy po zniszczeniu Jerozolimy grupa Judejczyków uciekła do Egiptu wbrew wyraźnemu nakazowi Boga, szukali oni tam bezpieczeństwa, wierząc w militarną potęgę faraona Chofry. Prorok Jeremiasz ogłosił wówczas sąd nad nimi oraz nad samym władcą Egiptu, zapowiadając, że Jahwe wyda go w ręce jego nieprzyjaciół.
„A to będzie dla was znakiem, mówi Pan, że ja was ukarzę w tym miejscu, abyście wiedzieli, że moje słowa na pewno się spełnią ku waszemu nieszczęściu. Tak mówi Pan: Oto wydam faraona Chofrę, króla Egiptu, w ręce jego wrogów i w ręce tych, którzy czyhają na jego życie, tak jak wydałem Sedekiasza, króla Judy, w ręce Nabuchodonozora, króla Babilonu, jego wroga, który czyhał na jego życie.” — Jr 44,29-30 (UBG)
Słowa te precyzyjnie opisują los Chofry, porównując jego upadek do losu Sedekiasza, króla Judy, który został wydany w ręce Nabuchodonozora. Dokładnie tak, jak zapowiedział prorok, Chofra został obalony przez Amazisa i wydany w ręce zbuntowanego ludu, co doprowadziło do jego śmierci.
Co pewne, a co dyskutowane
Tożsamość biblijnego Chofry z historycznym Apriesem jest powszechnie akceptowana przez historyków i egiptologów i nie budzi żadnych wątpliwości merytorycznych. Zgodność imion (Chofra to hebrajska transkrypcja egipskiego imienia Wahibre) oraz ram czasowych panowania jest doskonała.
Pewnym i potwierdzonym źródłowo faktem jest również jego gwałtowna śmierć w wyniku buntu Amazisa, co poświadczają zarówno źródła egipskie (Stela z Mit Rahina), jak i greckie. Niektóre dyskusje badaczy dotyczą jedynie dokładnych okoliczności samej bitwy pod Momemfis i tego, czy Apries zginął bezpośrednio w walce, czy też – jak podaje Herodot i sugeruje tekst biblijny – został najpierw pojmany, uwięziony w pałacu w Sais, a dopiero później zamordowany przez tłum.
Znaczenie
Dla czytelników Pisma Świętego, którzy opierają swoją wiarę na zasadzie sola scriptura, historyczność Chofry oraz dokładność proroctwa Jeremiasza są kolejnym potwierdzeniem wiarygodności tekstu biblijnego. Biblia nie posługuje się mitami ani postaciami fikcyjnymi, lecz osadza Boże działanie w konkretnych realiach historycznych i geograficznych. Upadek potężnego faraona, który rzucił wyzwanie Babilonowi i uważał się za nietykalnego, pokazuje, że Słowo Boga Jahwe zawsze się wypełnia, a ludzkie sojusze i potęgi militarne są bezsilne wobec suwerennych wyroków Stwórcy.