Podziemne korytarze ciągnące się kilometrami pod Rzymem kryją w sobie jedno z najbardziej przejmujących świadectw wiary pierwszych wieków chrześcijaństwa. W czasach gwałtownych prześladowań ze strony imperium rzymskiego, wyznawcy podążający drogą wskazaną przez Mesjasza, Jeszuę (Jezusa), szukali miejsc, gdzie mogliby z szacunkiem grzebać swoich zmarłych w nadziei na zmartwychwstanie. Wśród tych podziemnych nekropolii szczególne miejsce zajmują Katakumby św. Kaliksta, kryjące tzw. ‘Kryptę Papieży’ – unikalne świadectwo historyczne z okresu kształtowania się wczesnej wspólnoty wierzących.
Czym jest to odkrycie
Katakumby św. Kaliksta, zlokalizowane przy historycznej drodze Via Appia w Rzymie, to rozległy kompleks grzebalny założony na przełomie II i III wieku po Chrystusie. Powstanie tego miejsca wiąże się bezpośrednio z postacią diakona Kaliksta (późniejszego papieża Kaliksta I), który zarządzał cmentarzem pod nadzorem papieża Zefiryna. Kompleks ten stał się oficjalnym cmentarzem Kościoła rzymskiego tamtego okresu. Najważniejszym punktem katakumb jest tzw. ‘Krypta Papieży’, określana mianem ‘małego Watykanu’, w której pochowano dziewięciu papieży oraz kilku wybitnych biskupów z III wieku. Obok niej znajduje się również pierwotny grób św. Cecylii.
To niezwykłe miejsce przez stulecia pozostawało zapomniane i zasypane. Odkrycia i naukowego zbadania krypty dokonał w 1854 roku wybitny badacz Giovanni Battista de Rossi (1822-1894), powszechnie uznawany za ‘ojca archeologii chrześcijańskiej’. Dzięki jego skrupulatnym pracom wykopaliskowym, analizie inskrypcji oraz odtworzeniu starożytnej topografii, świat na nowo ujrzał bezcenne inskrypcje i grobowce przywódców wczesnochrześcijańskich, co rzuciło nowe światło na warunki życia i śmierci wiernych w pogańskim Rzymie.
Powiązanie z Pismem
Dla badaczy opierających swoją wiarę na Pismu Świętym jako jedynym autorytecie (sola scriptura), rzymskie katakumby stanowią poruszającą ilustrację biblijnych proroctw dotyczących prześladowań oraz niezłomności świętych. W Księdze Apokalipsy (Objawienia) odnajdujemy bezpośrednie odniesienie do dusz tych, którzy oddali życie za Słowo Boga, Jahwe (PAN), i za świadectwo, które składali o Jego Synu:
„A gdy otworzył piątą pieczęć, widziałem pod ołtarzem dusze zabitych z powodu słowa Bożego i świadectwa, które złożyli.” — Ap 6,9 (UBG)
Krypta Papieży oraz otaczające ją grobowce tysięcy zwykłych chrześcijan doskonale obrazują rzeczywistość ucisku, o którym pisał apostoł Jan. Ludzie ci, odrzucając kult cesarza i pogańskie rytuały, uciekali się do podziemnych schronień nie tylko w celu pochówku, ale i cichej modlitwy w imieniu Jeszui. Ich śmierć była fizycznym wypełnieniem biblijnych ostrzeżeń o nienawiści świata wobec prawdziwych uczniów, ale też wyrazem nadziei na nadejście sprawiedliwego sądu Stwórcy, opisanego w kolejnych wersetach Apokalipsy:
„I wołały donośnym głosem: Jak długo jeszcze, Panie święty i prawdziwy, nie będziesz sądził i nie pomścisz naszej krwi na mieszkańcach ziemi?” — Ap 6,10 (UBG)
Co pewne, a co dyskutowane
Fakty historyczne i archeologiczne dotyczące samego istnienia kompleksu, jego datowania na przełom II/III wieku oraz identyfikacji grobów biskupów rzymskich (takich jak Poncjan, Anteros, Fabian, Lucjusz czy Eutychian) są w pełni potwierdzone i nie budzą wątpliwości w świecie naukowym. Badania epigraficzne Giovanniego Battisty de Rossiego zostały zweryfikowane przez kolejne pokolenia archeologów.
Dyskusje i spory dotyczą natomiast późniejszego rozwoju kultu relikwii oraz nawarstwiających się tradycji pozabiblijnych związanych z rzekomą szczególną pozycją i nadprzyrodzonymi właściwościami szczątków zmarłych. Z perspektywy opartej wyłącznie na Piśmie, kult ciał zmarłych (w tym św. Cecylii czy poszczególnych biskupów) jest późniejszym elementem tradycji ludzkiej, niemającym oparcia w Słowie Bożym. Pismo nakazuje oddawać cześć wyłącznie Jahwe, a zmarłych traktować z szacunkiem, oczekując na dzień zmartwychwstania, bez praktykowania modlitw do nich czy przypisywania im roli pośredników.
Znaczenie
Odkrycie Katakumb św. Kaliksta nie ‒udowadnia‒ prawdziwości całej teologii, jaka rozwinęła się w Rzymie w późniejszych wiekach, ale stanowi bezcenny dowód historyczny na autentyczność biblijnego opisu prześladowań chrześcijan. Pokazuje nam determinację wczesnych wyznawców Jeszui, którzy woleli ponieść śmierć i zostać pogrzebani w ciemnych, podziemnych korytarzach, niż zaprzeć się wiary w jedynego Boga, Jahwe. Dla współczesnych czytelników Biblii jest to potężne, materialne świadectwo, które przypomina o cenie, jaką pierwsi uczniowie płacili za wierność Słowu Bożemu, inspirując do trwania przy czystej prawdzie ewangelicznej niezależnie od okoliczności.