W rzymskiej bazylice Santa Croce in Gerusalemme przechowywana jest niezwykła relikwia – drewniana tabliczka znana jako Titulus Crucis. Według tradycji kościelnej ma to być fragment oryginalnego napisu, który namiestnik Poncjusz Piłat kazał umieścić na krzyżu Mesjasza, Jeszui (Jezusa). Choć przez wieki obiekt ten otaczany był głęboką czcią, współczesne badania naukowe rzuciły zupełnie nowe światło na jego wiek. Wyniki datowania radiowęglowego wywołały burzliwą dyskusję i sprawiły, że większość badaczy uznaje dziś tę inskrypcję za średniowieczny falsyfikat lub kopię.
Czym jest to odkrycie
Titulus Crucis to niewielka deseczka z drewna orzechowego, na której widnieją trzy linijki tekstu w językach hebrajskim (lub aramejskim), greckim i łacińskim. Napisy zostały wykonane od prawej do lewej strony (metodą boustrophedon), co jest charakterystyczne dla starożytnego pisma żydowskiego. Artefakt ten został oficjalnie „odnaleziony” w 1492 roku podczas prac remontowych w kościele Santa Croce in Gerusalemme w Rzymie, gdzie był zamurowany w ścianie w ołowianej skrzyni wraz z dokumentem datowanym na czas panowania cesarza Walentyniana III.
W 2002 roku naukowcy Francesco Bella i Carlo Azzi przeprowadzili szczegółowe datowanie radiowęglowe (C14) małych próbek pobranych z deseczki. Wyniki analizy laboratoryjnej wskazały z prawdopodobieństwem 2σ (95,4%), że drewno powstało w przedziale czasowym między 980 a 1146 rokiem n.e. Oznacza to, że fizyczny obiekt pochodzi z okresu pełnego średniowiecza, a nie z I wieku n.e., co wyklucza możliwość, by była to oryginalna tabliczka sporządzona na rozkaz Piłata.
Powiązanie z Pismem
Ewangelie szczegółowo opisują sporządzenie i umieszczenie tablicy nad głową umierającego Zbawiciela. Ewangelista Jan podkreśla, że napis został sporządzony w trzech językach, co dokładnie odzwierciedla układ inskrypcji na Titulus Crucis:
„Sporządził też Piłat napis i umieścił na krzyżu. A było napisane: Jezus z Nazaretu, król Żydów. Napis ten czytało wielu Żydów, bo miejsce, gdzie ukrzyżowano Jezusa, było blisko miasta. A było to napisane po hebrajsku, po grecku i po łacinie.” — J 19,19-20 (UBG)
Z perspektywy wiary opartej wyłącznie na Słowie Bożym (sola scriptura), relacja biblijna pozostaje całkowicie pewna i natchniona, niezależnie od tego, czy rzymski artefakt jest autentyczny. Pismo Święte wskazuje, że celem napisu było publiczne ogłoszenie tożsamości skazanego, co wywołało sprzeciw arcykapłanów żydowskich, którzy domagali się zmiany sformułowania. Piłat jednak odmówił, co również odnotował Jan:
„Wtedy naczelni kapłani żydowscy powiedzieli do Piłata: Nie pisz: Król Żydów, ale że on mówił: Jestem królem Żydów. Piłat odpowiedział: Co napisałem, to napisałem.” — J 19,21-22 (UBG)
Co pewne, a co dyskutowane
W kwestii Titulus Crucis nauka i tradycja stoją na przeciwstawnych stanowiskach. Do faktów pewnych należy zaliczyć fizyczne istnienie tabliczki oraz wyniki badań radiowęglowych z 2002 roku, które jednoznacznie lokują powstanie drewna w średniowieczu (X–XII wiek). Z tego powodu większość historyków i archeologów odrzuca starożytną atrybucję zabytku.
Obszarem dyskusji pozostaje intencja twórców tego obiektu. Część badaczy uważa, że Titulus Crucis to celowy, średniowieczny falsyfikat stworzony na potrzeby kultu relikwii, który w tamtym okresie przynosił ogromne zyski i prestiż sanktuariom. Inni sugerują łagodniejszą interpretację: tabliczka mogła być średniowieczną kopią wykonaną na wzór zaginionego oryginału, który rzekomo miała sprowadzić z Jerozolimy cesarzowa Helena w IV wieku. Nie ma jednak żadnych twardych dowodów naukowych, które potwierdzałyby istnienie takiego pierwowzoru przed średniowieczem.
Znaczenie
Dla badaczy Pisma Świętego i osób wierzących sprawa Titulus Crucis niesie ważną lekcję. Pokazuje ona, jak istotne jest oddzielenie tradycji kościelnych i kultu materialnych przedmiotów od czystego Słowa Bożego. Jahwe (PAN) nie nakazał wierzącym poszukiwania ani czczenia fizycznych pozostałości po ukrzyżowaniu Jeszui (Jezusa). Choć odkrycie naukowe z 2002 roku podważyło autentyczność rzymskiej relikwii, w żaden sposób nie podważa ono wiarygodności samego zapisu biblijnego w Ewangelii Jana. Prawdziwość relacji o tytule winy na krzyżu opiera się na natchnionym świadectwie apostołów, a nie na średniowiecznych zabytkach przechowywanych w rzymskich bazylikach.