Postać apostoła Andrzeja zajmuje wyjątkowe miejsce na kartach Nowego Testamentu. Był on pierwszym powołanym uczniem, który rozpoznał w Mesjaszu obiecanego Odkupiciela i niezwłocznie przyprowadził do Niego swojego brata, Szymona Piotra. Choć natchnione Pismo Święte bardzo precyzyjnie opisuje początki służby Andrzeja u boku Jeszui (Jezusa), to jego dalsze losy oraz miejsce pochówku znamy wyłącznie z pozabiblijnej tradycji kościelnej. Głównym ośrodkiem związanym z jego męczeńską śmiercią i kultem relikwii stało się greckie miasto Patras, gdzie do dziś przechowywane są szczątki przypisywane temu apostołowi.
Czym jest to odkrycie i historia relikwii
Tradycja chrześcijańska od najwcześniejszych wieków lokuje miejsce ukrzyżowania i pierwszego pochówku apostoła Andrzeja w Patras na Peloponezie w Grecji. Według tych przekazów miał on ponieść śmierć na krzyżu o kształcie litery X. Historia jego rzekomych relikwii jest jednak niezwykle burzliwa i wiąże się z ich wielokrotnym rozproszeniem.
W IV wieku cesarz Konstantyn Wielki (lub jego syn Konstancjusz II) zdecydował o przeniesieniu większości szczątków z Patras do Konstantynopola, aby uświetnić nową stolicę imperium. Jednak najcenniejsza część — czaszka apostoła — miała pozostać w Patras. Sytuacja uległa zmianie w XV wieku w obliczu postępującego podboju bizantyjskiego Peloponezu przez Turków osmańskich. W 1462 roku Tomasz Paleolog, ostatni despota Morei, uciekając przed najazdem, wywiózł czaszkę z Patras i przekazał ją papieżowi Piusowi II. Relikwia trafiła do bazyliki św. Piotra w Rzymie, gdzie spoczywała przez kolejne stulecia.
Przełomowe wydarzenie o charakterze ekumenicznym i historycznym miało miejsce 26 września 1964 roku. Wówczas papież Paweł VI podjął decyzję o zwrocie czaszki oraz fragmentu palca prawosławnym chrześcijanom z Patras. Uroczyste przekazanie relikwii delegacji greckiej spotkało się z ogromnym poruszeniem wiernych. Obecnie szczątki te są eksponowane i przechowywane w monumentalnej katedrze św. Andrzeja w Patras, wzniesionej niedaleko tradycyjnego miejsca jego męczeństwa.
Powiązanie z Pismem
Ewangelia według Jana (J 1) ukazuje Andrzeja jako gorliwego poszukiwacza prawdy Bożej, który najpierw był uczniem Jana Chrzciciela, a po usłyszeniu jego świadectwa poszedł za Jeszuą. Pismo Święte podkreśla jego natychmiastową gotowość do dzielenia się dobrą nowiną o odnalezieniu Mesjasza.
„A Andrzej, brat Szymona Piotra, był jednym z tych dwóch, którzy to usłyszeli od Jana i poszli za nim. On najpierw znalazł Szymona, swego brata, i powiedział do niego: Znaleźliśmy Mesjasza – co się tłumaczy: Chrystusa.” — J 1,40-41 (UBG)
Dzięki świadectwu Andrzeja, Szymon Piotr osobiście poznał Zbawiciela, co na zawsze odmieniło bieg historii biblijnej:
„I przyprowadził go do Jezusa. A Jezus spojrzał na niego i powiedział: Ty jesteś Szymon, syn Jonasza. Ty będziesz nazwany Kefas – co się tłumaczy: Piotr.” — J 1,42 (UBG)
Chociaż Nowy Testament milczy na temat podróży misyjnych Andrzeja do Achai czy jego śmierci w Patras, historyczna tożsamość postaci i jego relacji z bratem opiera się na mocnym fundamencie natchnionego Słowa Bożego.
Co pewne, a co dyskutowane
Z perspektywy rzetelności historycznej i podejścia sola scriptura, należy wyraźnie oddzielić fakty udokumentowane od tradycji religijnej. Autentyczność relikwii przechowywanych w Patras opiera się wyłącznie na tradycji i nie została poddana żadnej naukowej czy genetycznej weryfikacji. Nie dysponujemy żadnymi dowodami archeologicznymi z I wieku n.e., które mogłyby bezspornie powiązać te kości z historyczną postacią apostoła opisywaną w Ewangelii Jana.
Pewnym faktem historycznym jest natomiast sam przebieg wędrówki relikwii od średniowiecza do czasów współczesnych. Dokumenty z 1462 roku potwierdzają przekazanie czaszki przez Tomasza Paleologa do Rzymu, a dokumenty z września 1964 roku szczegółowo opisują gest papieża Pawła VI i powrót relikwii do Grecji. Choć powrót ten ma wielkie znaczenie historyczne i dyplomatyczne, z punktu widzenia naukowego nie stanowi dowodu na to, że szczątki te rzeczywiście należały do pierwszego powołanego apostoła Jahwe (PAN).
Znaczenie
Dla badaczy Biblii i historii wczesnego chrześcijaństwa, losy grobu i relikwii Andrzeja w Patras są świadectwem tego, jak wczesne wspólnoty pielęgnowały pamięć o uczniach Jeszui. Choć kult relikwii i poszukiwanie fizycznych szczątków nie znajduje oparcia w nauczaniu Nowego Testamentu — który kładzie nacisk na duchowe naśladowanie wiary apostołów, a nie na cześć oddawaną ich kościom — to historia ta pokazuje ciągłość tradycji historycznej na przestrzeni wieków. Przypomina ona również o biblijnym świadectwie Andrzeja, który jako pierwszy wskazał na Baranka Bożego.