W sercu doliny Cedronu, tuż obok murów Starego Miasta w Jerozolimie, wznosi się monumentalny, wykuty w skale grobowiec. Przez wieki błędnie przypisywano go różnym postaciom biblijnym, jednak prawda wyryta na jego fasadzie okazała się znacznie ciekawsza dla badaczy Pisma Świętego. Zachowana inskrypcja bezpośrednio nawiązuje do porządku kapłańskiego opisanego w Księgach Kronik oraz Księdze Nehemiassa. Świadectwo to rzuca nowe światło na ciągłość rodów kapłańskich służących Bogu, którego imię brzmi Jahwe (PAN), oraz na historyczność podziału służby świątynnej, do którego odwoływał się później także nowotestamentowy kapłan Zachariasz, ojciec Jana Chrzciciela.
Czym jest to odkrycie
Grobowiec Benei Hezir (Synów Chezira) to wykuty w monolitycznej skale kompleks grobowy o charakterystycznej fasadzie wspartej na kolumnach w stylu doryckim, zdradzający silne wpływy architektury hellenistycznej. Znajduje się on na zboczu Góry Oliwnej, w dolinie Cedronu. Nad wejściem do komory grobowej archeolodzy zidentyfikowali starożytną inskrypcję w języku hebrajskim (zapisaną pismem aramejskim), która jednoznacznie identyfikuje właścicieli tego grobowca.
Napis głosi, że jest to miejsce pochówku i zarazem pomnik (nefesz) dla kapłanów z rodziny Chezira: „To jest grób i nefesz dla Eleazara, Choniasza, Szabata, Judy, Szymona, Johanana, synów Józefa syna Obeida, i Józefa oraz Eleazara, synów Choniasza – kapłanów z rodu Chezira”. Datowanie inskrypcji oraz samej struktury architektonicznej przypada na okres hasmonejski (I wiek przed Chrystusem). Jest to jeden z najstarszych i najlepiej zachowanych napisów epigraficznych z tego okresu w Jerozolimie.
Powiązanie z Pismem
Imię „Chezir” pojawia się na kartach Biblii w kontekście organizacji służby świątynnej. W 1 Księdze Kronik, gdy król Dawid pod koniec swojego życia porządkuje i dzieli ród Aarona na dwadzieścia cztery zmiany (klasy) kapłańskie, które miały kolejno sprawować służbę w sanktuarium przed obliczem Boga Jahwe, siedemnasty los przypada właśnie tej rodzinie:
„Siedemnasty na Chezira, osiemnasty na Happisesa;” — 1 Krn 24,15 (UBG)
Te same rodziny i klasy kapłańskie odnajdujemy setki lat później, po powrocie z niewoli babilońskiej. W Księdze Nehemiassa, podczas uroczystego odnowienia przymierza i zaprzysiężenia wierności Prawu Mojżeszowemu, przedstawiciele rodu Chezira podpisują się pod dokumentem przymierza:
„Magpiasz, Meszullam, Chezir;” — Ne 10,20 (UBG)
Inskrypcja z doliny Cedronu stanowi pozabiblijne potwierdzenie istnienia tego konkretnego rodu kapłańskiego w Jerozolimie w okresie Drugiej Świątyni. Świadczy to o niezwykłej żywotności i ciągłości rodowej oraz instytucjonalnej klas kapłańskich, które przetrwały kryzys niewoli babilońskiej i funkcjonowały niezmiennie aż do czasów, gdy narodził się Mesjasz – Jeszua (Jezus).
Co pewne, a co dyskutowane
Status merytoryczny powiązania tego zabytku z tekstem biblijnym określa się jako mieszany ze względu na różnice interpretacyjne dotyczące chronologii i charakteru rodów. Do faktów pewnych należy zaliczyć autentyczność samej inskrypcji oraz to, że rodzina ta identyfikowała się jako „synowie Chezira” (Benei Hezir) o statusie kapłańskim (kohanim). Odkrycie to bezsprzecznie dowodzi, że ród o tej nazwie piastował wysokie funkcje w Jerozolimie w I wieku p.n.e.
Dyskutowana pozostaje jednak bezpośrednia identyfikacja osób wymienionych na inskrypcji z konkretnymi postaciami historycznymi. Choć pismo i lokalizacja grobowca pasują do arystokracji kapłańskiej okresu późnej Drugiej Świątyni, niektórzy krytyczni historycy sugerują, że struktura klas kapłańskich opisana w 1 Kronik 24 mogła zostać zredagowana lub zrekonstruowana dopiero w okresie perskim lub wczesnohellenistycznym, a nie za czasów Dawida. Z punktu widzenia perspektywy sola scriptura, ciągłość tekstu biblijnego i świadectwo archeologiczne doskonale współgrają, jednak nauka świecka zachowuje ostrożność, traktując zapisy o czasach Dawida jako późniejszą tradycję spisaną, którą inskrypcja z I wieku p.n.e. jedynie pośrednio ilustruje.
Znaczenie
Dla osób opierających swoją wiarę wyłącznie na Piśmie Świętym (sola scriptura), Grobowiec rodu Chezira stanowi namacalny dowód na historyczną wierność przekazu biblijnego. Podział na 24 klasy kapłańskie, który bywał przez sceptyków uznawany za sztuczny, późny konstrukt literacki, zyskuje materialne oparcie w archeologii Judei. Świadectwo to pokazuje, że rodziny kapłańskie strzegły swojej genealogii i tożsamości przez stulecia. Co więcej, to właśnie w ramach tego samego systemu 24 zmian kapłańskich (konkretnie oddziału Abiasza) służbę sprawował Zachariasz, gdy zwiastowano mu narodziny Jana Chrzciciela (Łk 1,5), co przygotowało drogę dla misji, jaką przyniósł Jeszua (Jezus).