Wczesnochrześcijańskie inskrypcje stanowią niezwykłe świadectwo wiary pierwszych uczniów, którzy musieli wyrażać swoje przywiązanie do Zbawiciela w sposób dyskretny, a zarazem głęboki. Jednym z najcenniejszych zabytków tego rodzaju jest grecka płyta nagrobna z Autun we Francji. Wyryty na niej poemat nie tylko rzuca światło na starożytną symbolikę, ale również w przejmujący sposób koresponduje z biblijnym przesłaniem o Chlebie Życia, zapisanym w Ewangelii według Jana. Odkrycie to pozwala nam dotknąć rzeczywistości, w której Jahwe (PAN) objawił ratunek dla ludzkości w swoim Synu.
Czym jest to odkrycie
Inskrypcja Pektoriusza została odkryta 24 czerwca 1839 roku na starożytnym cmentarzu Saint-Pierre-l’Estrier, położonym niedaleko Autun we Francji. Znaleziska dokonano przypadkowo podczas prac polowych. Artefakt składa się z siedmiu fragmentów marmurowej płyty, które obecnie są przechowywane i eksponowane w Muzeum Rolin w Autun. Tekst został wyryty w języku greckim i datowany jest przez paleografów na schyłek II wieku lub prawdopodobniej na IV wiek n.e. Autorem bądź fundatorem upamiętnienia był człowiek imieniem Pektoriusz.
Najbardziej uderzającą cechą tego zabytku jest struktura poetycka pierwszych pięciu wersów. Pierwsze litery tych linijek tworzą pionowy akrostych: Ι-Χ-Θ-Υ-Σ (ICHTHYS), co w języku greckim oznacza „rybę”. Dla pierwszych chrześcijan słowo to było kluczowym akronimem wyznania wiary: Iēsous Christos Theou Yios Sōtēr — Jeszua (Jezus) Chrystus, Boży Syn, Zbawiciel. Tekst inskrypcji wprost zachęca do spożywania „niebiańskiego pokarmu” i odsyła do duchowej rzeczywistości odrodzenia.
Powiązanie z Pismem
Treść inskrypcji Pektoriusza nawiązuje do „niebiańskiego rodu Ryby” oraz brania w dłonie słodkiego jak miód pokarmu, który daje Zbawiciel świętym. Obraz ten w bezpośredni sposób koresponduje z mową Jezusa o Chlebie Życia zapisaną w 6. rozdziale Ewangelii Jana. Jeszua (Jezus) przedstawia tam siebie jako prawdziwy pokarm z nieba, który daje życie wieczne tym, którzy w Niego wierzą i Go przyjmują.
„Ja jestem tym chlebem życia.” — J 6,48 (UBG)
„Ja jestem chlebem żywym, który zstąpił z nieba. Jeśli ktoś będzie jadł z tego chleba, będzie żył na wieki. A chleb, który ja dam, to moje ciało, które ja dam za życie świata.” — J 6,51 (UBG)
Sformułowania użyte na płycie z Autun, mówiące o przyjmowaniu Pokarmu Zbawiciela ze słodkich jak miód zdrojów, odzwierciedlają wczesnochrześcijańską interpretację tych słów w kontekście duchowego karmienia się Chrystusem. Dodatkowo, wspomnienie o „wodzie nieśmiertelności” i „boskich wodach” w tekście inskrypcji stanowi jasne echo chrztu oraz nowonarodzenia, o którym Jeszua rozmawiał z Nikodemem, wskazując, że wejście do Królestwa Bożego wymaga narodzenia z wody i Ducha.
Co pewne, a co dyskutowane
Autentyczność samych fragmentów marmurowej płyty oraz fakt ich odnalezienia w ziemi pod Autun w 1839 roku są całkowicie bezsporne i potwierdzone naukowo. Konsensus badaczy zgadza się również co do odczytania greckiego akrostychu ICHTHYS oraz jego fundamentalnego znaczenia dla wczesnego chrześcijaństwa jako symbolu tożsamości Mesjasza.
Przedmiotem dyskusji naukowej pozostaje natomiast dokładne datowanie zabytku. Część epigrafików wskazuje na koniec II wieku, co czyniłoby inskrypcję jednym z najstarszych pozabiblijnych świadectw wiary w bóstwo Jezusa w Galii. Inni badacze, analizując styl pisma, skłaniają się ku IV wiekowi. Istnieje także debata teologiczna dotycząca dokładnego znaczenia sformułowań eucharystycznych. Podczas gdy tradycyjne interpretacje rzymskokatolickie widzą tu wczesne potwierdzenie dogmatu o substancjalnej obecności Chrystusa w sakramencie, badacze reprezentujący nurt sola scriptura zwracają uwagę na wybitnie mistyczny, duchowy i symboliczny język inskrypcji, będący poetycką paralelą do biblijnej metaforyki spożywania Słowa Bożego i trwania w Chrystusie przez wiarę.
Znaczenie
Inskrypcja Pektoriusza z Autun posiada ogromne znaczenie historyczne i teologiczne. Dowodzi ona, że już w pierwszych wiekach naszej ery, na terenach dzisiejszej Francji, istniała żywa społeczność wierzących, którzy opierali swoją nadzieję na Jezusie jako Synu Bożym i jedynym Zbawicielu. Użycie symbolu ryby (ICHTHYS) pokazuje, jak głęboko chrześcijanie tamtego okresu rozumieli tożsamość swojego Mistrza.
Dla osób badających Pismo Święte w duchu powrotu do jego hebrajskich i apostolskich korzeni, inskrypcja ta jest cennym świadectwem tego, jak wczesny kościół radził sobie z rzymskim uciskiem, stosując biblijne i symboliczne kody. Przypomina nam ona, że obietnice dane przez Boga — Jahwe — dotyczące życia wiecznego przez wiarę w Jego Syna, były fundamentem życia chrześcijan na długo przed uformowaniem się skomplikowanych systemów dogmatycznych późniejszych wieków.