Pod ruinami zniszczonego meczetu w Mosulu, w miejscu, które Biblia zna jako Niniwę, archeolodzy odsłonili jednego z największych asyryjskich lamassu — skrzydlatego byka z ludzką głową, wysokiego na około sześć metrów. Posąg strzegł niegdyś sali tronowej pałacu Esarhaddona, króla Asyrii wymienionego z imienia na kartach Pisma. To odkrycie nie „udowadnia Biblii”, ale wprowadza nas namacalnie w świat, w którym rozgrywają się wydarzenia opisane w Izajasza 36–37.
Czym jest to odkrycie
Co: Monumentalna rzeźba lamassu — hybrydowe stworzenie o ciele byka, skrzydłach orła i ludzkiej, brodatej twarzy. Takie posągi ustawiano parami przy bramach pałacowych jako duchowych strażników. Odsłonięty egzemplarz ma według doniesień około 6 metrów wysokości, co przewyższałoby słynne okazy z British Museum i Luwru (ok. 3,5–4,2 m). Wraz z nim natrafiono na tabliczki klinowe z imionami władców Asyrii — Sennacheryba, Esarhaddona i Aszurbanipala — oraz przedmioty uznawane za łupy z kampanii w Egipcie i Lewancie.
Gdzie: Wzgórze Tell Nabi Yunus w Mosulu (północny Irak) — część starożytnej Niniwy, stolicy imperium asyryjskiego. Nad asyryjskim pałacem wznosił się przez wieki meczet Nabi Yunus, tradycyjnie wskazywany jako grób proroka Jonasza.
Kiedy i kto: Prace prowadzi iracki Państwowy Zarząd Starożytności i Dziedzictwa we współpracy z Uniwersytetem w Heidelbergu; niemiecko-iracka misja działa na tym stanowisku od 2018 roku. O odsłonięciu kolosalnego lamassu w sali tronowej Esarhaddona informowano we wrześniu 2025 roku (ogłoszenie irackiego ministra kultury Ahmeda Fakkaka al-Badraniego), a wcześniejsze doniesienia (2023) opisywały bezgłowe skrzydlate byki wydobyte w tym samym miejscu. Głowa antyczności prowincji Niniwa, Khair al-Din Ahmed Nassir, wyjaśniał, że część byków uszkodzono jeszcze w latach 80. XX w. przy rozbudowie meczetu. Dostęp do pałacu ułatwiła tragiczna okoliczność: w lipcu 2014 r. tzw. Państwo Islamskie wysadziło meczet Nabi Yunus, a po wyzwoleniu Mosulu (2017) odkryto drążone przez bojowników tunele, które odsłoniły asyryjskie relikty pod spodem.
Powiązanie z Pismem
Esarhaddon to postać historyczna dobrze poświadczona w źródłach asyryjskich — i wymieniona z imienia w Piśmie Świętym. Pojawia się w opowieści o klęsce Sennacheryba pod Jerozolimą za czasów króla Ezechiasza. Po tym, jak Sennacheryb wycofał się do Niniwy, spotkał go koniec zapowiedziany przez proroka Izajasza:
„A gdy oddawał pokłon w domu swego boga Nisroka, jego synowie – Adramelek i Sareser – zabili go mieczem. Potem uciekli do ziemi Ararat. I Asarchaddon, jego syn, królował w jego miejsce.” (Iz 37,38, UBG)
Ten sam fakt powtarza się w księgach królewskich:
„A gdy oddawał pokłon w domu swego boga Nisroka, jego synowie – Adramelek i Sareser – zabili go mieczem. Potem uciekli do ziemi Ararat. I Asarchaddon, jego syn, królował w jego miejsce.” (2 Krl 19,37, UBG)
Warto zauważyć, że UBG oddaje imię króla jako „Asarchaddon” — to ten sam władca, którego asyriolodzy zapisują jako Esarhaddon. Wspomina go także Księga Ezdrasza, przypisując mu przesiedlenia ludności: „…składamy mu ofiary od czasów Asarchaddona, króla Asyrii, który nas tu przyprowadził” (Ezd 4,2, UBG).
Pałac odkrywany w Mosulu to rezydencja właśnie tego króla, w tej samej Niniwie, do której — jak zapisano — „wrócił i zamieszkał” Sennacheryb (Iz 37,37, UBG). Biblijna wzmianka o następstwie tronu (Sennacheryb → Esarhaddon) zgadza się z asyryjskimi listami królów. To rzadki przypadek, w którym imię, koleje losu i miejsce panowania władcy z tekstu natchnionego można zestawić z materialnym, wykopanym z ziemi świadectwem jego dworu.
Co pewne, a co dyskutowane
- Pewne (konsensus): Esarhaddon był realnym królem Asyrii (VII w. p.n.e.), synem i następcą Sennacheryba; jego panowanie i budowle w Niniwie są bogato udokumentowane w źródłach klinowych. Tell Nabi Yunus leży na terenie starożytnej Niniwy, a lamassu to typowe asyryjskie rzeźby bramne. Odkrycie dużych lamassu w tym miejscu jest faktem potwierdzonym przez iracką służbę starożytności.
- Wymaga weryfikacji / dyskutowane: Precyzyjny wymiar „ok. 6 m” oraz określenie „największy lamassu w historii” opierają się na komunikatach terenowych. Jak zaznaczają sami badacze, pełna dokumentacja naukowa — dokładne pomiary, skany 3D, plany konserwacji i publikacja recenzowana — jest dopiero w toku. Należy też odróżnić to znalezisko od innego, głośnego lamassu odsłoniętego w 2023 r. w Chorsabadzie (Dur-Szarrukin) przez ekipę iracko-francuską — to posąg z Dur-Szarrukin, stolicy Sargona II, a nie z Niniwy Esarhaddona. Doniesienia z lat 2023 i 2025 bywają w mediach mieszane.
- Czego odkrycie NIE dowodzi: Nie potwierdza ono cudownego wybawienia Jerozolimy opisanego w Iz 37,36. Uwiarygodnia natomiast historyczne i geograficzne tło narracji — istnienie Esarhaddona, realność Niniwy i dworu asyryjskiego, w którym toczyły się opisane wydarzenia.
Znaczenie
Dla czytelnika, który stawia Pismo ponad tradycję, tego rodzaju odkrycia mają wartość szczególną: pokazują, że biblijni autorzy pisali o realnych królach, miastach i wydarzeniach, a nie o mitycznej scenerii. Prorok Izajasz wymienia Esarhaddona jako historyczny fakt — i oto z ziemi wyłania się sala tronowa tego samego władcy. Nie jest to „dowód” na natchnienie Pisma, lecz kolejny punkt styczności między tekstem a archeologią, który zachęca do rzetelnego, a nie legendarnego, czytania Słowa.
Jest w tym również cichy komentarz do przemijania mocarstw. Asyria, która „bluźniła Bogu żywemu” (por. Iz 37,17), pozostawiła po sobie skrzydlate byki strzegące pustych bram — a Jahwe (PAN), którego wyszydzano, wciąż jest wyznawany. To Niniwa, do której wołał Jonasz, i to samo imperium, które Jahwe ostatecznie osądził. Kamienny strażnik z Mosulu przypomina, że potęgi ludzkie mijają, a Słowo Boże trwa.
Źródła
- Archaeology News Online Magazine, „Colossal Assyrian winged bull unearthed in Mosul is the largest lamassu ever found” (wrzesień 2025) — archaeologymag.com
- The National, „Postcard from Mosul: Mythical creatures emerge from the site of Esarhaddon” (27.10.2023) — thenationalnews.com
- Associates for Biblical Research, „Large Lamassu Statue Discovered in the Remains of King Esarhaddon’s Palace” — biblearchaeology.org
- Arkeonews, „Colossal Assyrian Winged Bull Unearthed in Iraq: Largest Ever at Six Meters” (21.09.2025) — arkeonews.net
- Kontekst dot. rozróżnienia od Chorsabadu: The National, „Lamassu discovery in Iraq hails new period of archaeology in the country” (05.11.2023) — thenationalnews.com
- Cytaty biblijne: Uwspółcześniona Biblia Gdańska (UBG) — Iz 37,37–38; 2 Krl 19,37; Ezd 4,2.