Księgi Ezdrasza i Nehemiasza opisują kluczowy moment w historii narodu wybranego – powrót z niewoli babilońskiej i odbudowę zrujnowanej Jerozolimy. Centralną postacią pogańską, która odegrała decydującą rolę w tych wydarzeniach, był perski król Artakserkses. Przez wieki sceptycy kwestionowali historyczną wiarygodność biblijnych relacji o dekretach królewskich i powrotach wygnańców. Jednak współczesna archeologia i odkrycia epigraficzne dostarczają jednoznacznych dowodów na historyczność Artakserksesa I Długorękiego, potwierdzając ramy czasowe i realia polityczne opisane na kartach Pisma Świętego.
Czym jest to odkrycie
Postać Artakserksesa I Długorękiego (panującego w latach 465–424 p.n.e.) jest doskonale poświadczona przez liczne źródła pozabiblijne. Archeolodzy odkryli szereg perskich inskrypcji klinowych w Suzie i Persepolis, w których król ten wymienia swoje imię, tytuły oraz rodowód, odwołując się do swojego ojca Kserksesa I (biblijnego Aswerusa) oraz dziadka Dariusza Wielkiego. Niezwykle ważnym odkryciem są również papirusy z Elefantyny – kolekcja dokumentów napisanych w języku aramejskim przez żydowską społeczność wojskową stacjonującą na wyspie Elefantyna w Egipcie. Dokumenty te, precyzyjnie datowane na panowanie Artakserksesa I, nie tylko potwierdzają jego rządy, ale także ukazują realia administracyjne imperium perskiego, w którym Żydzi cieszyli się autonomią religijną pod nadzorem władz centralnych.
Powiązanie z Pismem
W biblijnej narracji Artakserkses I pojawia się jako władca, który wykazuje niezwykłą przychylność wobec sług Boga Jahwe (PAN). W siódmym roku swojego panowania wydał on dekret upoważniający Ezdrasza, kapłana i uczonego w Prawie, do zorganizowania powrotu kolejnej grupy wygnańców do Jerozolimy oraz do zaprowadzenia porządku prawnego opartego na Torze.
„A oto odpis listu, który król Artakserkses dał Ezdraszowi, kapłanowi i uczonemu, biegłemu w słowach przykazań Pana i w jego ustawach w Izraelu:” — Ezd 7,11 (UBG)
Kilkanaście lat później, w dwudziestym roku panowania tego samego króla, jego podczaszy Nehemiasz otrzymał osobiste pozwolenie oraz wsparcie materialne na odbudowę zniszczonych murów Jerozolimy. Opis tej rozmowy i dekretu królewskiego znajdujemy w drugim rozdziale Księgi Nehemiasza.
„Potem powiedziałem do króla: Jeśli król uważa to za dobre i jeśli twój sługa znalazł łaskę w twoich oczach, proszę, abyś mnie posłał do Judy, do miasta grobów moich ojców, abym je odbudował.” — Ne 2,5 (UBG)
Dzięki autorytetowi i listom polecającym od Artakserksesa I, Nehemiasz zdołał przełamać opór lokalnych namiestników i odbudować mury obronne miasta, co miało fundamentalne znaczenie dla przetrwania odrodzonej społeczności judejskiej.
Co pewne, a co dyskutowane
Tożsamość Artakserksesa z Ksiąg Ezdrasza i Nehemiasza jako Artakserksesa I Długorękiego jest dziś powszechnie akceptowana przez historyków i biblistów. Datowanie jego panowania na lata 465–424 p.n.e. opiera się na solidnych dowodach astronomicznych i kronikarskich. Istnieją jednak pewne dyskusje dotyczące chronologii misji Ezdrasza i Nehemiasza. Choć tradycyjne ujęcie biblijne (sola scriptura) umieszcza misję Ezdrasza w 7. roku Artakserksesa I (ok. 458 r. p.n.e.), a Nehemiasza w 20. roku (ok. 445 r. p.n.e.), nieliczni badacze sugerowali, że Ezdrasz mógł działać za panowania Artakserksesa II (ok. 398 r. p.n.e.). Niemniej jednak, analiza językowa, dokumenty z Elefantyny oraz wewnętrzna spójność tekstu biblijnego mocno wspierają tradycyjne datowanie i wskazują na Artakserksesa I jako wspólnego protektora obu reformatorów.
Znaczenie
Dla wierzących badaczy Pisma Świętego historyczne poświadczenie rządów Artakserksesa I stanowi kolejny dowód na to, że Biblia nie jest zbiorem mitów, lecz relacją osadzoną w konkretnych realiach historycznych i geograficznych. Postać tego perskiego monarchy pokazuje również, jak Jahwe (PAN) kieruje sercami pogańskich władców, aby realizować swoje obietnice przymierza i chronić swój lud. Dekrety Artakserksesa I nie tylko umożliwiły fizyczną odbudowę Jerozolimy, ale także stworzyły ramy prawne dla zachowania czystości kultu i nauczania Słowa Bożego przez Ezdrasza, co przygotowało grunt pod nadejście obiecanego Mesjasza, Jeszua (Jezusa).