Wzgórze o charakterystycznym kształcie końskiego grzbietu, wznoszące się nad wschodnim brzegiem Jeziora Galilejskiego, kryje w sobie pozostałości jednego z najbardziej fascynujących ośrodków starożytnego świata. Hippos (z greckiego „koń”), znane w języku aramejskim i hebrajskim jako Sussita, było dumnym, pogańskim miastem należącym do rzymskiego Dekapolu. Choć Ewangelie rzadko wymieniają poszczególne miasta tej federacji z nazwy, to właśnie w tym regionie Jahwe (PAN) objawił swoją moc poprzez Syna, Jeszuę (Jezusa), a krajobraz Hippos-Sussita stanowił stałe tło dla nowotestamentowych wydarzeń rozgrywających się wokół Jeziora Galilejskiego.
Czym jest to odkrycie
Hippos-Sussita to starożytne miasto położone na płaskowyżu około 2 kilometrów na wschód od Jeziora Galilejskiego, na wysokości 350 metrów nad poziomem lustra wody. Założone w okresie hellenistycznym (prawdopodobnie w III wieku przed Chr.), w czasach rzymskich i bizantyjskich stało się prężnym ośrodkiem miejskim. Miasto zostało ostatecznie zniszczone przez potężne trzęsienie ziemi w 749 roku po Chr. i nigdy nie zostało odbudowane.
Systematyczne badania archeologiczne na tym terenie rozpoczęły się na szeroką skalę w 1999 roku. Prace badawcze prowadził Instytut Archeologii im. Zinmana przy Uniwersytecie w Hajfie, pod kierownictwem profesora Arthura Segala. W trakcie wieloletnich wykopalisk odsłonięto imponującą strukturę urbanistyczną miasta. Do najważniejszych odkryć należą: centralne forum otoczone kolumnadami, główna ulica handlowa (decumanus maximus), rzymski odeon (mały teatr), monumentalna bazylika rzymska oraz system wodociągowy doprowadzający wodę z odległych źródeł. Archeolodzy odkryli również co najmniej siedem bizantyjskich kościołów, w tym monumentalną katedrę, co świadczy o późniejszej chrystianizacji tego pierwotnie pogańskiego ośrodka.
Powiązanie z Pismem
Hippos-Sussita leży w sercu regionu Dekapolu – związku dziesięciu helenistycznych miast, o którym wielokrotnie wspominają autorzy Ewangelii. Choć sam tekst biblijny nie wymienia nazwy „Hippos”, miasto to bez wątpienia stanowiło kluczowy punkt odniesienia dla mieszkańców Galilei. Ewangelista Marek odnotowuje, że wieść o działalności Jeszui (Jezusa) rozchodziła się po całym tym obszarze.
Pierwsze kluczowe powiązanie dotyczy uzdrowienia opętanego w kraju Gadareńczyków (lub Gergezeńczyków). Po uwolnieniu od legionu demonów, człowiek ten stał się pierwszym ewangelistą w tym pogańskim regionie:
„Odszedł więc i zaczął w Dekapolu opowiadać, jak wielkie rzeczy Jezus mu uczynił. I wszyscy się dziwili.” — Mk 5,20 (UBG)
Wzgórze Hippos-Sussita góruje nad okolicą Kursi (utożsamianą z biblijną Gergesą), leżącą u stóp płaskowyżu, która jest wskazywana jako tradycyjne miejsce cudu ze stadem świń. Ponadto Ewangelia Marka wprost wspomina, że Mesjasz osobiście przemierzał te granice, niosąc uzdrowienie i głosząc Słowo Boże:
„Kiedy znowu opuścił okolice Tyru i Sydonu, przyszedł nad Morze Galilejskie przez środek krainy Dekapolu.” — Mk 7,31 (UBG)
Co pewne, a co dyskutowane
Istnienie, lokalizacja oraz rzymsko-bizantyjska architektura Hippos-Sussita są faktami bezspornymi, potwierdzonymi przez dekady rzetelnych badań archeologicznych. Odkryte inskrypcje, monety oraz monumentalne budowle jednoznacznie identyfikują to miejsce jako jedno z głównych miast Dekapolu, funkcjonujące w czasach ziemskiej służby Jeszui.
Dyskutowana pozostaje natomiast dokładna lokalizacja poszczególnych wydarzeń opisanych w Ewangelii wg Marka (rozdział 5). Choć tradycja oraz niektórzy badacze wiążą strome zbocza schodzące do Jeziora Galilejskiego w rejonie Kursi/Gergesa (u stóp płaskowyżu Hippos) z miejscem, w którym stado świń runęło do wody, precyzyjne wskazanie tego punktu na mapie jest niemożliwe na podstawie samych danych archeologicznych. Wykopaliska dowodzą jednak, że cała ta okolica tętniła życiem i znajdowała się pod silnym wpływem kulturowym i gospodarczym pobliskiego Hippos.
Znaczenie
Dla badaczy Pisma Świętego stojących na gruncie wiarygodności tekstu biblijnego, odkrycia w Hippos-Sussita mają ogromne znaczenie ilustracyjne. Pokazują one realny kontekst historyczny i geograficzny, w jakim poruszał się Zbawiciel. Bliskość pogańskiego Dekapolu tłumaczy obecność wielkich stad świń (zwierząt nieczystych dla Żydów) w tej okolicy. Ruiny Hippos przypominają również, że przesłanie o królestwie Bożym od samego początku docierało do pogan, a uzdrowiony człowiek z Dekapolu przygotował grunt pod późniejszy rozwój społeczności wierzących na tych terenach, czego materialnym dowodem są odkryte bizantyjskie kościoły.