Ewangelista Marek, autor najkrótszej z czterech Ewangelii i bliski współpracownik apostoła Piotra, zajmuje wyjątkowe miejsce w historii wczesnego chrześcijaństwa. Jego dzieło rozpoczyna się od potężnego wezwania na pustyni, które przygotowało drogę dla Mesjasza, Jeszui (Jezusa). Według starożytnej tradycji Marek założył gminę chrześcijańską w egipskiej Aleksandrii, gdzie poniósł śmierć męczeńską. Ponad siedemset lat później, w IX wieku, jego domniemane szczątki stały się celem jednej z najsłynniejszych akcji wywozu relikwii w średniowieczu, znanej jako furta sacra. Wydarzenie to na zawsze zmieniło historię i architekturę Wenecji, jednak z punktu widzenia wiary opartej na Słowie Bożym, a nie na tradycji ludzkiej, rodzi ono fundamentalne pytania o autentyczność kultu materialnych szczątków.
Czym jest to odkrycie i historia wywozu
Opowieść o sprowadzeniu szczątków św. Marka opiera się na dokumencie znanym jako Translatio Sancti Marci. Według tej relacji, w 828 roku dwaj kupcy weneccy – Buono z Malamocco oraz Rustico z Torcello – przybyli do Aleksandrii, która znajdowała się wówczas pod panowaniem kalifatu Abbasydów. Wykorzystując obawy lokalnych chrześcijan przed profanacją świątyni przez muzułmańskich władców, kupcy przekonali strażników grobowca do wydania ciała ewangelisty.
Aby bezpiecznie przetransportować relikwie na pokład statku i ominąć muzułmańskich urzędników portowych, kupcy posłużyli się sprytnym fortelem. Średniowieczna legenda głosi, że ukryli ciało świętego w koszach pod warstwami kapusty oraz wieprzowiny. Ponieważ wieprzowina była uważana przez muzułmanów za nieczystą, kontrolerzy z obrzydzeniem zrezygnowali ze szczegółowego przeszukania ładunku. Po dotarciu do Wenecji relikwie zostały przyjęte z najwyższymi honorami przez dożę i mieszkańców miasta. Dla godnego zabezpieczenia szczątków wzniesiono wspaniałą bazylikę San Marco (budowaną w latach 1063–1094), która do dziś stanowi serce weneckiej tożsamości.
Powiązanie z Pismem
Dla badaczy Biblii postać Marka (często utożsamianego z Janem Markiem) jest niezwykle istotna. To on spisał Ewangelię, która kładzie mocny akcent na służbę i cierpienie Mesjasza. Początek jego księgi wskazuje na wypełnienie proroctw dotyczących posłańca przygotowującego drogę przed Jahwe (PAN) (PANEM):
„Początek ewangelii Jezusa Chrystusa, Syna Bożego. Jak jest napisane u Proroków: Oto ja posyłam mego posłańca przed twoim obliczem, który przygotuje twoją drogę przed tobą. Głos wołającego na pustyni: Przygotujcie drogę Pana, prostujcie jego ścieżki.” — Mk 1,1-3 (UBG)
Choć Pismo Święte szczegółowo opisuje wczesną działalność Marka u boku Pawła, Barnaby i Piotra, nie znajdziemy w nim żadnych wzmianek o jego późniejszej podróży do Aleksandrii, męczeństwie ani o potrzebie gromadzenia i czczenia fizycznych szczątków zmarłych świętych. Sola scriptura uczy nas opierać doktryny wyłącznie na natchnionym tekście biblijnym.
Co pewne, a co dyskutowane
Status autentyczności relikwii znajdujących się w bazylice San Marco jest określany jako sporny. Weryfikacja tej kwestii wymaga rozróżnienia między faktami historycznymi a tradycją kościelną:
- Fakty historyczne: Istnienie relacji Translatio Sancti Marci oraz udokumentowany kult w Wenecji od IX wieku są niezaprzeczalnymi faktami historycznymi. Architektura bazyliki San Marco oraz historyczne kroniki potwierdzają, że Wenecjanie sprowadzili z Aleksandrii szczątki, które głęboko wierzyli, że należą do ewangelisty.
- Kwestie sporne i brak dowodów: Tożsamość wywiezionych z Aleksandrii szczątków nigdy nie została zweryfikowana za pomocą nowoczesnych metod naukowych (np. datowania radiowęglowego C14 czy badań DNA). Krytycy i historycy wskazują na brak ciągłości dowodowej między I a IX wiekiem w Aleksandrii. Istnieje również alternatywna, choć wysoce spekulatywna teoria sugerująca, że Wenecjanie mogli nieświadomie wywieźć ciało Aleksandra Wielkiego, którego grobowiec w Aleksandrii zaginął w podobnym okresie, w którym rozwinął się kult grobu Marka. Bez zgody na badania antropologiczne i genetyczne szczątków w San Marco, sprawa ta pozostaje w sferze tradycji.
Znaczenie
Z perspektywy historycznej i kulturowej sprowadzenie relikwii św. Marka legitymizowało Wenecję jako niezależną potęgę polityczną i religijną, uniezależniającą się od patriarchatu w Akwilei oraz od wpływów Bizancjum. Ewangelista Marek stał się patronem republiki, a jego symbol – skrzydlaty lew – zaczął zdobić flagi i budowle weneckie.
Jednak z punktu widzenia wierzących, którzy opierają swoją wiarę na Słowie Bożym, cała ta historia stanowi klasyczny przykład „furta sacra” (świętej kradzieży) opartej wyłącznie na ludzkiej tradycji. Pismo Święte nie instruuje wierzących, aby poszukiwali, przechowywali czy oddawali cześć kościom zmarłych sług Bożych. Nasza uwaga powinna być skupiona nie na fizycznych szczątkach pisarza, ale na natchnionym przesłaniu Ewangelii, które wskazuje na Jeszuę jako Syna Bożego i jedynego Pośrednika.