Skrybowie Biblia

Sumeryjska lista królów a długowieczność patriarchów

Sumeryjska lista królów a długowieczność patriarchów

Autor:

Redakcja Odkryj Biblię

w

Osiem imion, pięć miast i liczba, która przyprawia o zawrót głowy: 241 200 lat panowania, zanim „potop zmiótł” ziemię. Tak zaczyna się najsłynniejsza sumeryjska lista królów, spisana klinowym pismem na glinianej pryzmie starszej od Abrahama. Czy te fantastycznie długie rządy mają coś wspólnego z równie długimi rodowodami z 5. rozdziału Księgi Rodzaju — a jeśli tak, co z tego wynika dla czytelnika Biblii?

Sumeryjska lista królów a długowieczność patriarchów
Public domain, via Wikimedia Commons

Czym jest to „odkrycie”

Sumeryjska lista królów to starożytny tekst, który wylicza kolejne miasta Sumeru, ich władców oraz długość każdego panowania — od mitycznych początków, „gdy królestwo zstąpiło z nieba”, aż po historyczne dynastie. Zachowała się w około 25 mniej lub bardziej kompletnych odpisach (stan na 2016 r.). Najpełniejszym z nich jest Pryzma Weld-Blundella, w literaturze oznaczana jako WB 444.

  • Przedmiot: gliniana, czworoboczna pryzma o wymiarach ok. 20 × 9 cm, z otworem na osi; każdy z czterech boków zapisano dwiema kolumnami sumeryjskiego pisma klinowego.
  • Znalezisko: pochodzi z Larsy (dzisiejszy Irak), z ekspedycji z 1922 r. finansowanej przez brytyjskiego kolekcjonera Herberta Weld-Blundella.
  • Miejsce przechowywania: Ashmolean Museum w Oksfordzie, numer inwentarzowy AN1923.444 (dar Weld-Blundella z 1923 r.).
  • Datowanie: ok. 1800 r. p.n.e., okres starobabiloński; lista kończy się na królu Sin-magirze z dynastii Isin (ok. 1827–1817 p.n.e.), a jej trzon sięga korzeniami III dynastii z Ur (ok. XXI w. p.n.e.).

Najbardziej intryguje początek. Sekcja przedpotopowa wymienia ośmiu królów panujących w pięciu miastach, zanim świat pochłonął potop:

  • Eridu: Alulim (28 800 lat), Alalgar (36 000)
  • Bad-tibira: En-men-lu-ana (43 200), En-men-gal-ana (28 800), Dumuzi „pasterz” (36 000)
  • Larak: En-sipad-zid-ana (28 800)
  • Sippar: En-men-dur-ana (21 000)
  • Szuruppak: Ubara-Tutu (18 600)

Suma tych panowań to dokładnie 241 200 lat. Liczby zapisano w sumeryjskim systemie sześćdziesiątkowym, w jednostkach sar (3600), ner (600) i soss (60). Po ostatnim władcy tekst podsumowuje: „W 5 miastach 8 królów; panowali przez 241 200 lat. Wtedy nadszedł potop” (tłum. wg ETCSL). Zaraz potem następuje formuła cezury: „Gdy potop przeszedł i królestwo znów zstąpiło z nieba, było ono w Kisz” — i od tego miejsca długości panowań stają się coraz bardziej realistyczne. Warto dodać, że sam „przedpotopowy” prolog jest nieobecny w odpisach z Nippur, dlatego wielu badaczy uznaje go za późniejszy dodatek do rdzenia listy.

Powiązanie z Pismem

Piąty rozdział Księgi Rodzaju prowadzi dziesięć pokoleń od Adama do Noego, przypisując patriarchom niezwykle długie życie zamknięte powtarzającym się refrenem „i umarł”:

„A tak wszystkich dni, które żył Adam, było dziewięćset trzydzieści lat i umarł” (Rdz 5,5 UBG).

„Wszystkich dni Matuzalema było dziewięćset sześćdziesiąt dziewięć lat i umarł” (Rdz 5,27 UBG).

Podobnie jak lista sumeryjska, Biblia rysuje świat przed potopem jako epokę nadzwyczajnej długowieczności, którą przecina kataklizm wód (Rdz 7,11), po czym ludzkie życie gwałtownie się skraca — w Rdz 11 kolejni potomkowie Sema dożywają już „tylko” kilkuset lat (Terach 205 lat, Rdz 11,32), a Rdz 6,3 zapowiada granicę 120 lat. Struktura obu przekazów jest zaskakująco zbieżna: długowieczna epoka pierwotna → potop jako cezura → drastyczne skrócenie życia.

Badacze wskazują kilka bardziej szczegółowych paralel, o których warto wiedzieć:

  • Liczba dziesięć. Babiloński kapłan Berossos (III w. p.n.e.) zapisał wersję z dziesięcioma przedpotopowymi królami panującymi łącznie 432 000 lat — co odpowiada dziesięciu patriarchom od Adama do Noego.
  • Siódma postać. Siódmym patriarchą jest Henoch, o którym mówi się inaczej niż o pozostałych: „Henoch chodził z Bogiem, a potem już go nie było, bo Bóg go zabrał” (Rdz 5,24 UBG); żył 365 lat (Rdz 5,23) — tyle, ile dni w roku słonecznym. Siódmym królem listy jest zaś En-men-dur-ana z Sippar, miasta boga słońca; w akadyjskiej tradycji został on wzięty do nieba i pouczony o „tajemnicach nieba i ziemi”. Zbieżność siódmej pozycji, motywu wzięcia do Boga oraz liczby 365 od dawna zwraca uwagę uczonych.
  • Bohater potopu. Ostatnim przedpotopowym królem w WB 444 jest Ubara-Tutu z Szuruppak. W innej wersji listy (tabliczka WB 62) władcą Szuruppak i ocalonym z potopu jest Ziusudra — sumeryjski „Noe”, ostrzeżony przez boga Enki. To ten sam wątek co biblijna arka.

Co pewne, a co dyskutowane

Co pewne:

  • Sama pryzma jest autentyczna, ma udokumentowane pochodzenie i pewne datowanie na ok. 1800 r. p.n.e. To realny, materialny zabytek, a nie rekonstrukcja.
  • Przedpotopowi królowie nie są potwierdzeni historycznie — żadne wykopaliska ani inskrypcje nie poświadczają ich panowań; badacze zgodnie traktują tę sekcję jako legendarną.
  • Całą listę powszechnie odczytuje się jako ideologię władzy: przedstawia ona Sumer tak, jakby zawsze rządziło nim jedno miasto naraz, co legitymizowało ideę jednego, boskiego pochodzenia królestwa (klasyczne opracowanie: Thorkild Jacobsen, 1939).

Co dyskutowane:

  • Charakter relacji z Rdz 5. Czy to niezależna, wspólna pamięć bliskowschodnia o świecie sprzed potopu, wpływ jednej tradycji literackiej na drugą, czy zbieg wynikający z podobnego schematu — na to nie ma zgody wśród uczonych.
  • Próba pogodzenia liczb. Asyriolog John H. Walton (Biblical Archaeologist 44, 1981) zaproponował, że przepaść między 241 200 lat listy a rachubą biblijną tłumaczy pomieszanie zapisu sześćdziesiątkowego z dziesiętnym; po odpowiednim przeliczeniu — i po pominięciu Adama oraz Noego, przez co po obu stronach zostaje osiem imion — sumy stają się liczbowo powiązane. Propozycja jest pomysłowa, ale spekulacyjna i nie została powszechnie przyjęta.
  • Natura biblijnych liczb. Czy setki lat z Rdz 5 należy rozumieć dosłownie, symbolicznie czy schematycznie — to przedmiot wewnętrznej dyskusji interpretatorów, której ten zabytek nie rozstrzyga.

Znaczenie

Dwa różne ludy starożytnego Wschodu zapamiętały ten sam kształt najdawniejszych dziejów: utracony świat długowiecznych ludzi, kończący go potop, ocalałego bohatera i gwałtownie skróconą ludzkość po katastrofie. Niezależnie od tego, jak wyjaśnimy ten zbieg, jest on realny i wart namysłu — Biblia nie opowiada swojej prehistorii w próżni, lecz w świecie, który również pamiętał wielką powódź.

Równie ważne są jednak różnice. Liczby sumeryjskie są astronomicznie zawyżone — dziesiątki tysięcy lat na jednego króla — i służą wywyższeniu tronu. Liczby biblijne, choć wysokie, są przy nich zdumiewająco skromne (setki, nie dziesiątki tysięcy) i nie zdobią żadnej korony: przypisane są rodowi, genealogii, która prowadzi do Abrahama, Izraela, a ostatecznie do Mesjasza. Tam, gdzie lista jest pomnikiem władzy jednego miasta, Księga Rodzaju jest opowieścią o przymierzu Boga, Jahwe (PAN), z rodziną ludzką.

Dlatego uczciwy wniosek nie brzmi ani „archeologia potwierdziła wiek patriarchów”, ani „Rdz 5 to podrasowany babiloński mit”. Pryzma niczego nie „udowadnia” ani nie obala — pokazuje raczej, że biblijna pamięć o świecie sprzed potopu ma echo w innych tekstach tego samego świata, a zarazem różni się od nich charakterem, umiarem i celem.

Źródła

Więcej wpisów